فصلنامه نقد، تحلیل و زیبایی شناسی متون
فصلنامه نقد، تحلیل و زیبایی شناسی متون

کارکرد اسطوره‌ای عصا در حماسه‌های ملی ایران و جهان

https://doi.org/10.22034/caat.2024.199077
دوره 7، شماره 2 - شماره پیاپی 23
تابستان 1403
صفحه 83-109
فصلنامه نقد، تحلیل و زیبایی شناسی متون

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

رامین محرمی 1
ثریا کریمی 2

1 استاد زبان و ادبیات فارسی، دانشکدة ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران

2 دانش آموختة گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکدة ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران.

چکیده
متون حماسی، کارنامه‌ی ادبی ملت‌ها و اندیشة اسطوره‌ای مردمان سرزمین‌های مختلف است که به تعبیر یونگ «ضمیر ناخودآگاه جمعی» ملت خوانده می‌شود. برخی از ابزارهای اسطوره‌ای در متون حماسی علاوه بر کارکرد اصلی خود، ویژگی‌هایی فراتر از سرشت طبیعی خود و نقشی نمادین دارند. در این پژوهش به روش توصیفی-تحلیلی، کارکرد اسطوره‌ای عصا در متون حماسی ایران و جهان بررسی و تحلیل شده است. نتایج حاصل از این پژوهش نشان می‌دهد که عصا در متون حماسی ملی ایران به عنوان یکی از لوازم بایستة پادشاهی نقش زیادی ندارد در حالی که در نگاره‌های شاهان ایران باستان، نماد قدرت و مشروعیت آن‌ها قلمداد می‌شود. به نظر می‌رسد: گرز در شاهنامه همان کارکرد عصا را دارد. برخلاف حماسه‌های ملی ایران در متون حماسی ملل جهان، عصا یا چوبدستی شاهی یکی از ابزارهای نمادین خدایان و الهگان، پادشاهان، پهلوانان، قاضیان و کاهنان به شمار می‌رود و در آیین بار و سوگند کارکرد بنیادین و اسطوره‌ای دارد. عصا در حماسه‌ها خاصیت جادویی هم دارد و الهه‌ها با عصا به تبدیل صورت و پیکر می‌پرداختند. خاصیت نیرو‌بخشی، پیشگیری از نبرد، کمک به پیروزی در نبرد، نشان دادن قدرت و کمال پختگی از موارد دیگر کاربرد عصا در حماسه‌های ملی ایران و جهان است.

کلیدواژه‌ها

اسطوره
عصا
حماسه‌های ملی
حماسه‌های جهان
موضوعات

عنوان مقاله English

The mythical function of the staff in national and world epics

نویسندگان English

Ramin Moharami 1
Soraya Karimi 2
1 Professor of persian language and literature, Faculty of Literature and Humanities, university of Mohaghegh Ardabili, Ardabil, Iran
2 Graduated of persian language and literature, Faculty of Literature and Humanities, university of Mohaghegh Ardabili, Ardabil, Iran
چکیده English

Epic texts are the literary record of nations and the mythical thought of people of different lands, which is called the "collective unconscious conscience" of the nation in Jung's interpretation. In addition to their main function, some mythological tools in epic texts have features beyond their natural nature. In this research, the mythical function of the scepter in the epic texts of Iran and the world is investigated and analyzed by descriptive-analytical method. The results of this research show that the scepter does not play a role in the national epic texts as one of the necessary accessories of the kingdom, while in the paintings of the ancient kings of Iran; it is considered a symbol of their power and legitimacy. Unlike the national epics in the epic texts of the nations of the world, the royal scepter is one of the symbolic tools of gods and goddesses, kings, warriors, judges, and priests, and it has a fundamental and mythological function in the ceremony of oaths and oaths. In the epics, the wand has magical properties and the goddesses used the wand to transform their faces and bodies. The property of invigorating, preventing battle, helping to win the battle, showing strength and maturity are other cases of the use of canes in the national epics of Iran and the world.

کلیدواژه‌ها English

  • myth
  • staff
  • national epics
  • world epics
آیدنلو، سجاد (1385). «ارتباط اسطوره و حماسه برپایة شاهنامه و منابع ایرانی»، مجلة مطالعات ایرانی مرکز تحقیقات فرهنگ و زبان‌های ایرانی دانشگاه شهید باهنر کرمان، سال 5، شماره 10، صص 1-31.
ابن­بزّاز، درویش توکلی بن اسمعیل (1376). صفوة‌الصفا، تصحیح غلا‌مرضا طباطبایی مجد، چاپ دوم، تبریز: زریاب.
اسدی، ابونصر علی بن احمد (1354). گرشاسب‌نامه، به اهتمام حبیب یغمایی، چاپ دوم، تهران: طهوری.
بهار، مهرداد (1374). جستاری چند در فرهنگ ایران، چاپ دوم، تهران: فکر روز.
بهار، مهرداد (1391). پژوهشی در اساطیر ایران، ویراستاری کتایون مزداپور، چاپ نهم، تهران: آگاه.
بهنام، عیسی (1346). بررسی یکی از نقوش تخت جمشید (داریوش شاه چگونه بار می‌داده است)، هنر و مردم، دوره 6، شماره 64، صص16-19.
حیدری، علی و همکاران (1397). «بررسی جایگاه و نقش عصا در اساطیر و ادیان»، فصلنامة ادبیات عرفانی و اسطوره‌شناختی، سال 14، شماره 53، صص 155-186.
خالقی‌مطلق، جلال (1388). گل ‌رنجهای کهن (برگزیدة مقالات دربارة شاهنامه فردوسی)، به کوشش علی دهباشی، چاپ اول، تهران: نشر ثالث.
ساندرز، ن.ک (1373). بهشت و دوزخ در اساطیر بین‌النهرین، ترجمة ابوالقاسم اسماعیل‌پور، چاپ اول، تهران: فکرروز.
شایگان، داریوش (1389). ادیان و مکتبهای فلسفی هند، جلد اول، چاپ هفتم، تهران: امیرکبیر.
شوالیه، ژان؛ گربران آلن (1382). فرهنگ نمادها. ج 2و3. ترجمه و تحقیق سودابه فضایلی. چاپ دوم. تهران: جیحون.
صفا، ذبیح‌الله (1333). حماسه‌سرایی در ایران، تهران: امیرکبیر.
طریحی، فخرالدین (1367). مجمع‌البحرین، ج4، تحقیق سیداحمد حسینی، چاپ دوم، دفتر نشر فرهنگ اسلامی.
غلامپور دهکی، سکینه و علی‌محمد پشت‌دار (1394). «بررسی تطبیقی کارکردهای پیشگویی در حماسه‌های بزرگ جهان (شاهنامه، ایلیاد، ادیسه)»، فصلنامه ادبیات عرفانی و اسطوره‌شناختی، سال 11، شماره41، صص 251-281.
فردوسی، ابوالقاسم (1366). طبع انتقادی شاهنامة فردوسی، به کوشش جلال خالقی­مطلق، زیر نظر احسان یار شاطر، دفتر اول، نیویورک: بنیاد میراث ایران با همکاری انتشارات مزدا.
فردوسی، ابوالقاسم (1369). طبع انتقادی شاهنامة فردوسی، به کوشش جلال خالقی­مطلق، زیر نظر احسان یار شاطر، دفتر دوم، کالیفرنیا، ایالات متحده آمریکا: بنیاد میراث ایران با همکاری انتشارات مزدا.
فردوسی، ابوالقاسم (1373). طبع انتقادی شاهنامة فردوسی، به کوشش جلال خالقی­مطلق، زیر نظر احسان یار شاطر، دفتر چهارم، کالیفرنیا، ایالات متحده آمریکا: بنیاد میراث ایران.
کاویانی پویا، حمید و امیره امیری زرند (1397). «عصا و جایگاه نمادین آن در فرهنگ‌ها و باورهای باستانی»، نشریة ادبیات تطبیقی دانشگاه شهید باهنر کرمان، سال 10، شماره 19، صص 182- 202.
گیلگمش (1382). به کوشش داوود منشی‌زاده، چاپ اول، تهران: اختران.
میهنی، محمد بن منور (1366). اسرارالتوحید فی مقامات­الشیخ ابی سعید، مقدمه و تصحیح و تعلیق محمدرضا شفیعی کدکنی، چاپ اول، تهران: آگاه.
ویرژیل (1390). انه‌اید، ترجمة میرجلال الدین کزازی، چاپ هفتم، تهران: نشر مرکز.
هومر (1378). ادیسه، ترجمة سعید نفیسی، چاپ اول، تهران: بهزاد.
هومر (1387). ایلیاد، ترجمة سعید نفیسی، چاپ اول، تهران: زوار.
  • تاریخ دریافت 31 مرداد 1402
  • تاریخ بازنگری 03 شهریور 1402
  • تاریخ پذیرش 01 آبان 1402

صفحه اصلی

ارسال مقاله

داوران

تماس با ما