فصلنامه نقد، تحلیل و زیبایی شناسی متون

بررسی دیدگاه مولوی و سهروردی نسبت به «زبان عبارت و زبان اشارت» در مسیر استکمال انسان

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری دانشگاه محقق اردبیلی

2 دانشیار گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران

3 استاد زبان و ادبیات فارسی، دانشکدة ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران

چکیده
با پیدایش تصوف و آموزه‌های عرفانی، اقبال وتوجه مردم به این تعالیم روز به‌روز گسترش یافت و عرفا برای کمال انسان مقدمات و مراحلی را مطرح کردند که با سیر آن انسان به معرفت خداوند دست می‌یابد. با ایجاد تحول و دگرگونی در مبانی عرفان در ادوار مختلف، وجود موانع واختلاف در طرقی که برای استکمال انسان مطرح شد، زبان نیز ویژگی‌های تازه‌ای یافت. صوفیه برای تعالیم آموزه‌های خود به علاقمندان از زبانی خاص که به زبان عرفانی معروف است استفاده کردند، که به دو قسم زبان عبارت و زبان اشارت تقسیم می‌شود. زبان عبارت زبانی روشن وگویا است که برای تعالیم مبتدیان به‌کار می‌رود، زبان اشارت زبانی پیچیده و رمزی است. عرفا در مسیر سلوک خود به حقایق و تجربه‌هایی دست می‌یابند که با الفاظ معمولی و زبان روزمره قابل بیان نیست و زبان اشارت بهترین قالب برای این‌گونه تجربیات است. این پژوهش که به بررسی دیدگاه مولوی و سهروردی نسبت به زبان در مسیر کمال انسان پرداخته است، نشان‌دهنده به‌کارگیری هردو گونه زبان عبارت و زبان اشارت در آثار مولوی است. در مقابل سهروردی بیشتر از زبان اشارت سود جسته و تعالیم خود را در قالب زبان اشارت مطرح کرده است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله English

Examining Molavi and Sohrevardi's views on "expression language and gesture language" in the path of human perfection

نویسندگان English

Kobra Ghadiri samian 1
Masroureh Mokhtari 2
Ramin Moharami 3
1 Doctoral student of Mohaghegh Ardabili University
2 Associate Professor Persian Language and literature. University of Mohaghegh Ardabili. Department of Persian Language and Literature. Faculty of Literature and Foreign Languages
3 Professor of persian language and literature, Faculty of Literature and Humanities, university of Mohaghegh Ardabili, Ardabil, Iran
چکیده English

With the emergence of Sufism and mystical teachings, people's interest and attention to these teachings expanded day by day, and the mystics put forward the prerequisites and steps for the perfection of man, through which man attains the knowledge of God. With the development and transformation in the foundations of mysticism in different eras, the existence of obstacles and differences in the ways that were proposed for human perfection, the language also found new features. The Sufis used a special language known as mystical language to teach their teachings to those interested, which is divided into two types: the language of expressions and the language of gestures. Expression language is a clear and expressive language that is used for teaching beginners, sign language is a complex and secret language. On the way of their conduct, mystics reach truths and experiences that cannot be expressed with ordinary words and everyday language, and the language of gestures is the best format for such experiences. This research, which examines Molavi and Suhrvardi's views on language in the path of human perfection, shows the use of both expressive and gestural language in Molavi's works. On the other hand, Suhravardi has benefited more from sign language and has presented his teachings in the form of sign language.

کلیدواژه‌ها English

  • Expression language
  • gesture language
  • Maulvi and Suhravardi
  • perfection in two mystical traditions
آقاحسینی، حسین و  سیدعلی اصغر میرباقری­فرد (1384) بررسی و تحلیل ویژگی­های زبان عرفانی. مجله دانشکده ادبیات و علوم انسانی اصفهان، 43(-42)، صص 86-65.
اسکندری، مسعود و زهرا پاشنا (1401) مقایسه چند نمونه از شطحیات در غزلیات عطار و سوانح­العشاق غزالی. فصلنامه نقد، تحلیل و زیبایی­شناسی متون، سال پنجم، شماره 3، پاییز صص62-85.
پورنامداریان، تقی (1364) رمز و داستان­های رمزی در ادب فارسی. تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
پورنامداریان، تقی (1391) دیدار با سیمرغ، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
جان­محمدی، محمدتقی (1390) معرفت شهودی و عقلانی در حکمت اشراقی سهروردی. پژوهشنامه علوم انسانی دانشگاه شهید بهشتی، 1(65)، صص 39-9.
جعفری، سمانه و محمد عالی­زاده مرشت (1399) تحلیل تفاوت بلاغی زبان عبارت و اشارت در نثر عرفانی خواجه عبدالله انصاری. فصلنامه مطالعات زبان و ادبیات غنایی دانشگاه آزاد اسلامی واحد نجف آباد، زمستان سال دهم، (37)، صص 58-45.
حجتی­زاده، راضیه (1394) بررسی اجمالی جلوه­های شناخت و تربیت در عرفان اسلامی. فصلنامه علمی-پژوهشی آینه معرفت، 15 (44)، پاییز صص133-109.
روزبهان بقلی شیرازی (1374) شرح شطحیات. به تصحیح هانری کربن، تهران: طهوری.
­­­­­­­­­­­­­­­سراج، ابونصرعبدالله بن­علی (1388) اللمع فی­التصوف. تصحیح رینولد آلن نیکلسون وترجمه مهدی محبتی، تهران: انتشارات اساطیر.
سهروردی، یحیی (1380) مجموعه مصنفات شیخ اشراق. تصحیح و مقدمه سید حسین نصر، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
شفیعی­کدکنی، محمدرضا (1384) نوشته بر دریا: از میراث عرفانی ابوالحسن خرقانی. تهران: سخن.
شمیسا، سیروس (1394) بیان، تهران: میترا.
عطار نیشابوری، فریدالدین محمدبن ابراهیم (1365) تذکره­الاولیا. تصحیح محمد استعلامی، تهران: زوار.
عطار نیشابوری، فریدالدین محمدبن ابراهیم (1391) منطق­الطیر. مقدمه تصحیح و تعلیقات محمدرضا شفیعی­کدکنی،تهران: سخن.
عطار نیشابوری، فریدالدین محمدبن ابراهیم (1392) دیوان اشعار. به اهتمام و تصحیح تقی تفضلی، تهران: انتشارات علمی-فرهنگی.
 فتوحی، محمود (1395) بلاغت تصویر. تهران: سخن.
فروزانفر، بدیع­الزمان (1376) احادیث و قصص مثنوی. ترجمه و تنظیم حسین داوودی، تهران: انتشارات امیرکبیر.
فولادی، علیرضا (1387) زبان عرفان. قم: فراگفت.
کاکایی، قاسم (1389) وحدت وجود به روایت ابن­عربی و مایستر اکهارت. تهران: انتشارات هرمس.
محبتی، مهدی (1379) زلف عالم­آرا (درآمدی بر شناخت رموز عارفانه در شعر فارسی). تهران: جوانه رشد.
مظاهری، عبدالرضا (1386) رمز در داستان­های رمزی شیخ شهاب­الدین سهروردی. عرفان اسلامی، 4 (13) صص28-13.
مولوی، جلال­الدین محمد (1365) گزیده غزلیات شمس.  محمدرضا شفیعی کدکنی، تهران: نشرسپهر.
مولوی، جلال­الدین محمد (1371) مکتوبات. تصحیح توفیق سبحانی، تهران: مرکز نشر دانشگاهی.
مولوی، جلال­الدین محمد (1377) مثنوی معنوی. تصحیح رینولد نیکلسون، به اهتمام نصرالله پورجوادی، تهران: امیرکبیر.
میرباقری فرد، سید علی اصغر و مسعودآلگونه جوقانی (1389) تحلیل شطح بر مبنای تفکیک وجودشناختی و معرفت­شناختی. ادب پژوهی، پاییز (13) صص60-29.
میرباقری­فرد، سیدعلی­اصغر (1391) عرفان عملی و نظری یا سنّت اول و دوم؟. پژوهش­های ادب عرفانی (گوهرگویا)، تابستان 6 (2) صص65-88.
نویا، پل (1373) تفسیر قرآنی و زبان عرفانی. ترجمه اسماعیل سعادت، تهران: مرکز نشر دانشگاهی.
همایی، جلال­الدین (1385) مولوی نامه. تهران: هما.
  • تاریخ دریافت 13 اردیبهشت 1403
  • تاریخ بازنگری 10 مرداد 1403
  • تاریخ پذیرش 14 مرداد 1403