فصلنامه نقد، تحلیل و زیبایی شناسی متون
فصلنامه نقد، تحلیل و زیبایی شناسی متون

تحلیل تجربه‌های عرفانی ازدیدگاه اقبال‌‌لاهوری و تاثیرآن بر اندیشه‌های‌‌کلامی او

10.22034/caat.2024.465577.1096
دوره 8، شماره 1 - شماره پیاپی 26
بهار 1404
صفحه 69-92
فصلنامه نقد، تحلیل و زیبایی شناسی متون

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

امجد محمدمرادی 1
بهمن نزهت 2

1 دانشگاه اورمیه، دانشکده علوم انسانی، رشته زبان و ادبیات فارسی، گرایش عرفانی

2 عضو هیأت علمی دانشگاه ارومیه

چکیده
اقبال با واکاوی سیر تاریخی اندیشه‌های دینی در پی ره‌‌یافتی جدید از نظام معرفتی دین برآمد و درصدد بود که با ایجاد یک اندیشه منسجم فلسفی آرای‌‌خود را با تمامی جوانب حیات فردی و اجتماعی انسان‌‌ها پیوند بدهد. او از منظر تجربه‌‌ دینی به‌‌ حیات دینی می‌‌نگریست و با تعمّق در آیات قرآن و بهره‌‌گرفتن از تجربیّات آفاقی و انفسی، جهت نیل به تجربیّات عرفانی و دست‌‌یابی به «خود» برتر، به دنبال ارائه نوعی تبیین فوق‌‌طبیعی‌‌ از دین برآمد‌‌ و ضمن بررسی فلسفه دین، با نوعی الهیات‌‌ طبیعی حاکم بر جهان‌‌ که مبتنی بر عقلانیت افراطی بود، به مخالفت برخاست. او میراث کهن اسلام را می‌‌کاوید. شیوه‌‌های کلامی گذشتگان را توان رویارویی با نیازهای‌‌ روز نمی‌‌دید، درنتیجه با نقبی به دنیای درون‌‌خود در پی دستیابی به حقیقت، به مقوله‌‌ای بنیادین و ضروری از دین نایل شد که عمیق‌ترین آن تجربه‌های‌‌عرفانی بود. اقبال با درنظرداشتن ترقیات اخیرعلم و معرفت بشری با روشنگری‌‌های‌‌خود در این مسیر در پی احیا و نوسازی فلسفه‌‌ی ‌‌دین برآمد. نگارندگان‌‌ در این پژوهش برآنند ضمن پرداختن به ماهیّت تجربه‌‌ دینی- عرفانی از منظراندیشمندان غربی، با روشی توصیفی- تحلیلی مؤلفه‌‌های تجربیات‌‌عرفانی را از دیگاه اقبال‌‌لاهوری تحلیل‌‌کنند و تاثیر این مؤلفه‌‌ها را براندیشه‌‌های کلامی او مورد تحلیل و بررسی قراردهند. از نتایج این پژوهش می‌‌توان به این موارد اشاره کرد که اقبال ضمن تاثرپذیری از آرای متکلمین گذشته محدودنگری‌‌های آنان را جوابگوی نیازهای عصر نمی‌‌بیند و با انتقاد از روش آنان، مسلک عارفان را می‌‌ستاید و از طرف‌‌ دیگر تکامل اجتماعی و سعادت بشری را نیازمند تعبیری روحانی از جهان می‌‌بیند.

کلیدواژه‌ها

تجربه‌ دینی
تجربه عرفانی
اقبال‌‌لاهوری
اندیشه‌‌های‌‌کلامی
موضوعات

عنوان مقاله English

A study on mystical experiences from the viewpoint of Eqbal Lahouri and its effect on his theological thoughts

نویسندگان English

Amjad Mohammadmoradi 1
bahman nozhat 2
1 Urmia University, Faculty of Humanities, Department of Persian Language and Literature, Mysticism
2 Member of the faculty of Urmia University
چکیده English

Eqbal attempted on finding a new approach on religion’s cognitive system by exploring the historical course of religious thoughts; he was seeking to relate his viewpoints to all the social and private life aspects of humans by making a philosophical disciplined thought. He looked at the religious life from the perspective of religious experience and by meditating in the Quran’s verses and using the horizons and souls experience, in order to get to the mystical experiences and superiority complex, he was seeking to introduce a supernatural cognition about religion and other than studying the philosophy of religion, he stood against a type of natural theology controlling the universe which was based on extreme rationalism. He searched through the old heritage of Islam. Considering the recent developments of human beings in science and scholarship and using his own enlightenments in this course Eqbal attempted on reviving and rebuilding the philosophy of religion. Among the results of this study we can mention this point that Eqbal other than being under the influence of the theological thoughts of his ancestors he did not believe that their restrictive thinking would be able to meet the needs at the time; so he criticized their method however praised the method used by mystics; otherwise he found the human fortune and social evolution in spiritual interpretation of the universe.

کلیدواژه‌ها English

  • religious experience
  • mystical experience
  • Eqbal Lahouri
  • theological thoughts
قرآن کریم
اتو، رودلف، (1397). عرفان شرق و غرب، ترجمه ان‌‌شاءالله رحمتی، تهران، سوفیا.
استیس، و. ت. عرفان و فلسفه، (1361). ترجمه بها الدین خرمشاهی، تهران، سروش.
انور، عشرت، (1370). ما بعد الطبیعه از دیدگاه اقبال، ترجمه محمد بقایی (ماکان)، تهران، انتشارات حکمت.
بقایی، محمد، (1385). اقبال و ده چهره دیگر، انتشارات حکایت دیگر.
بهاءالدین ولد محمدبن حسین، (1401). معارف (جزو اول)، تصحیح و مقدمه بهمن نزهت، تهران، سخن.
پترسون، مایکل، هاسکر، ویلیام، رایشنباخ، بروس، بازینجر، دیوید، (1376). عقل و اعتقاد دینی، ترجمه آرش نراقی و ابراهیم سلطانی، تهران، طرح نو.
پراود فوت، وین، (1377). تجربه دینی، ترجمه عباس یزدانی، قم، چاپ سپهر.
پورنامداریان، تقی، (1386). دیدار با سیمرغ، تهران، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.   
پورنامداریان، تقی، (1396). رمز و داستان های رمزی در ادب فارسی، تهران، شرکت انتشارات علمی و فرهنگی.
ستوده، غلام رضا، (1364). درشناخت اقبال، تهران، دانشگاه تهران.
سروش، عبدالکریم، (1393). تفرج صنع، تهران، موسسه فرهنگی صراط.
سعیدی، غلامرضا، (1370). اندیشه‌های اقبال لاهوری، به کوشش سید هادی خسروشاهی، تهران، دفتر نشر فرهنگ اسلامی.
سعید، علی احمد، (ادونیس). تصوف و سوررئالیسم، (1385)، تهران، سخن.
شفیعی کدکنی، محمدرضا، (1384). نوشته بر دریا از میراث عرفانی ابوالحسن خرقانی، تهران، سخن. 
شفیعی کدکنی، محمدرضا، (1392). زبان شعر در نثر صوفیه، تهران، سخن.
 ضیایی، عبدالحمید، (1399). عرفان و مدرنیته، تهران، مو سسه مطالعات فرهنگی و اجتماعی
 فنایی اشکوری، محمد، (1393). درآمدی برفلسفه عرفان، قم، موسسه آموزشی و پژوهشی
قیصر، نذیر، (1389). معنای زندگی از نظر مولانا و اقبال، ترجمه محمد بقایی ماکان، انتشارات تهران.
کاشانی، عزالدین محمود، (1381)مصباح الهدایه و مفتاح الکفایه، تصحیح جلال­الدین همایی،تهران، نشرهما.
لاهوری، محمداقبال، تجدید بنای اندیشه دینی در اسلام، (1390). ترجمه مسعود نوروزی، تهران، انتشارات دانشگاه امام صادق.
لاهوری، اقبال، (1402). سیرفلسفه در ایران، ترجمه امیرحسین آریان پور، تهران، چاپ‌‌خانه موسسه امیرکبیر.
لاهوری، محمداقبال، (بی‌‌تا). احیای فکردینی دراسلام، ترجمه احمدآرام، تهران، رسالت قلم.
مسعود، محمدخالد، (1396). تجدید بنای اجتهاد از دیدگاه علامه اقبال لاهوری، ترجمه مسعود نوروزی، تهران، دانشگاه امام صادق.
مصلح، علی اصغر، (1393). تجربه واحد، تهران، نشرعلمی.
مظاهری سیف، حمیدرضا، (1399). جریان شناسی عرفان‌‌های نوظهور، پژوهشگاه علوم وفرهنگ اسلامی، قم.
 میرمجربیان، لیلا و ترک لادانی، صفورا، (1403). بررسی و تحلیل تطبیقی خواب و رؤیا در آثار نروال و اشعار مولانا، فصلنامه نقد، تحلیل و زیباشناسی متون، ص(114)
نزهت، بهمن، کیمیاگری­های شمس، ( تحلیلی از اسلوب بیان و ساختار تجارب عرفانی شمس تبریری، نامه فرهنگستان، سال دوازدهم، 1390.
نویا، پل، (1373). تفسیر قرآنی و زبان عرفانی، ترجمه اسماعیل سعادت، تهران، مرکز نشر دانشگاهی.
نیشابوری، عطار، (1383). تذکره‌‌الاولیا، تهران، طلایه. 
همدانی، عین القضات، (1341). تمهیدات، مقدمه و تصحیح عفیف عسیران، تهران، چاپ دانشگاه تهران. 
  • تاریخ دریافت 10 خرداد 1403
  • تاریخ بازنگری 10 مرداد 1403
  • تاریخ پذیرش 03 شهریور 1403

صفحه اصلی

ارسال مقاله

داوران

تماس با ما