فصلنامه نقد، تحلیل و زیبایی شناسی متون

بررسی زبان، تصویر و عاطفه در شعر رودکی سمرقندی

10.22034/caat.2024.469197.1101

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استاد دانشگاه ارومیه، ارومیه، ایران.

2 گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه ارومیه

چکیده
رودکی سمرقندی از پیشگامان شعر فارسی و سبک خراسانی به شمار می‌رود. شیوۀ سرایش شعر رودکی، مبتنی بر سادگی معنی و روانی لفظ است. تز و بنیاد اصلی شعر سبک خراسانی و به طور مشخص، رودکی، بر بیانِ مفهوم در ساده‌ترین صورت زبانی ممکن و خالی از هر گونه تعقید و پیچیدگی استوار است. هدف اصلی پژوهش، مطالعه و بررسی کمیت و کیفیت کاربست و به کار‌گیری سه عنصر زبان، تصویر و عاطفه در کلام این سراینده است. روش تحقیق، توصیفی – تحلیلی است که البته در بحث تصاویر شاعرانه، بسامد کمی اشعار نیز مورد آگاهی و توجه قرار گرفت. نتایج پژوهش نشان داد که یکی‌ از خصوصیات زبانی شعر‌ رودکی که‌ آن را به‌ زبان مردم نزدیک‌ می‌سازد، کوتاهی‌ جملات است‌. جمله‌ها، از منظر نحوی‌، کوتاه هستند و انتقال از دال به مدلول برای خواننده و مخاطب شعر، به سهولت انجام می‌پذیرد. به لحاظ کاربرد صور خیال و ایماژ، شگرد «تشبیه‌» با ١٨٨مرتبه‌ استفاده، بیشترین‌ مورد بهره‌گیری‌ (٥٢ درصد از حجم‌ نمودار) و به ‌تبع‌ بالاترین‌ نقش‌ را در آفرینش‌ تصویرهای‌ پدر شعر فارسی‌ دارد و از پس‌ِ آن شگردهای‌ «کنایه‌» با ٩٦ بار بهره‌گیری‌ (٢٦ درصد) و «استعارۀ‌ مصرّحه» با ٤٦ مرتبه‌ استفاده (١٣ درصد) در رتبه‌های بعدی قرار می‌گیرند. همچنین مشخص گردید که بُن‌مایة عاطفه نیز در سروده‌های استاد سمرقندی، به دو شیوة فردی(احوال عاشق و معشوق) و اجتماعی(توصیف و مدح) نمود پیدا کرده است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله English

An Examination of language, imagery and emotion in the poetry of Rūdakī Samarqandi

نویسندگان English

Fatemeh Modarresi 1
kamal rasoulian 2
1 Professor of Urmia University, Urmia, Iran
2 Department of Persian Language and Literature, Faculty of Literature and Human Sciences, Urmia University
چکیده English

Rudaki Samarqandi is one of the pioneers of Persian poetry and Khurasani style. Rudaki's poetry writing style is based on the simplicity of meaning and fluency of words. The thesis and the main foundation of the poetry of Khurasani style and specifically, Rudaki, is based on the expression of the concept in the simplest possible language and free of any kind of obscenity and complexity. The main purpose of the research is to study and investigate the quantity and quality of using three elements of language, image and emotion in the words of this poet. The research method is descriptive-analytical, which, of course, in the discussion of poetic images, the quantitative frequency of poems was also noticed and paid attention to. The results of the research showed that one of the linguistic features of Rudaki's poetry that makes it close to the language of the people is the shortness of the sentences. Sentences are syntactically short, and the transition from the signifier to the signified is easy for the reader and audience of the poem. In terms of the use of imaginary images and images, the technique of "simile" is the most used (52% of the volume of the chart) with 188 times, and thus has the highest role in the creation of images of the father of Persian poetry, followed by the technique of "irony" with 96 times. Exploitation (26 percent) and "explicit metaphor" with 46 times of use (13 percent) are in the next ranks. It was also found that the element of emotion has appeared in the poems of Master Samarqandi, in two ways: individual (lover and

کلیدواژه‌ها English

  • Khurasani style
  • Rudaki
  • language
  • image
  • emotion
آزاد، محمدحسین‌(1315)، سخن‌دانان فارس. کابل: انجمن‌.
آشوری، داریوش(1392)، شعر و اندیشه. تهران: مرکز.
ابرامز، مایر هوارد(1387)، فرهنگ‌ توصیفی‌ اصطلاحات ادبی‌. ترجمة‌ سعید سبزیان مرادآبادی‌، چ٩، تهران: رهنما.
امامی‌، نصراﷲ (1373)، استاد شاعران رودکی‌. اهواز: دانشگاه شهید چمران.
امامی‌، نصراﷲ (1380)، پرنیان هفت‌رنگ‌. تهران: جامی‌.
ایگلتون، تری‌(1395)، پیش‌درآمدی‌ بر نظریه‌ ادبی‌. ترجمة: عباس مخبر، چ٩، تهران: مرکز.
پور آکردی‌، رضا. محمدمهدی‌ و حلبی‌، علی‌اصغر(1391)، تحلیل‌ آماری‌ تشبیه‌ در دیوان رودکی‌. مجلة‌ مطالعات نقد ادبی‌، شمارة ٢٨، صص‌ ١٧-١.
حاکمی‌، اسماعیل‌(1377)، برگزیدة اشعار رودکی‌ و منوچهری‌. چ٦، تهران: اساطیر.
رنجبر چقاکبودی‌، وحید(1391)، زبان و زبان گونه‌ها. کرمانشاه: باغ‌نی‌.
رودکی‌ سمرقندی‌، جعفر بن‌ محمد(1382)، دیوان رودکی‌ سمرقندی‌. به تصحیح‌ سعید نفیسی‌، تهران: نگاه.
زرین­کوب، عبدالحسین(1362)، با کاروان حله‌. چ٥، تهران: جاویدان.
شفیعی‌ کدکنی‌، محمدرضا(1380)، صور خیال در شعر فارسی‌. چ٨، تهران: آگاه.
شفیعی‌ کدکنی‌، محمدرضا(،(1378)، ادوار شعر فارسی‌ از مشروطیت‌ تا سقوط سلطنت‌، تهران: سخن‌.
شمیسا، سیروس(1379)، معانی‌ و بیان. چ٨، تهران: فردوس.
شمیسا، سیروس (1386)، سبک شناسی شعر. تهران: میترا.
شمیسا، سیروس (1391)، معانی‌. چ٣، تهران: میترا.
صبور، داریوش(1370)، آفاق غزل فارسی‌. چ٢، تهران: گفتار.
صفا، ذبیح‌ اﷲ(1355)، تاریخ‌ ادبیات در ایران. تهران: دانشگاه تهران.
طالبیان، یحیی‌(1378)، صور خیال در شعر سبک‌ خراسانی‌. کرمان: عماد کرمانی‌.
عوفی‌، محمد(1335)،  لباب­الالباب. به تصحیح: سعید نفیسی‌، تهران: علمی‌.
غلامرضایی‌، محمد(1377)، سبک‌شناسی‌ شعر فارسی‌ از رودکی‌ تا شاملو. تهران: جامی‌.
فتوحی‌ رودمعجنی‌، محمود(1386)، نقد ادبی‌ در سبک‌ هندی. تهران: سخن.
فروزانفر، بدیع‌ الزمان(1387)، سخن‌ و سخنوران. تهران: زوار.
  • تاریخ دریافت 01 مرداد 1403
  • تاریخ بازنگری 02 مهر 1403
  • تاریخ پذیرش 09 آبان 1403