فصلنامه نقد، تحلیل و زیبایی شناسی متون

چالش ها و برکات سماع در الگوی معرفتی عرفان و تصوف اسلامی

10.22034/caat.2025.483812.1116
دوره 8، شماره 3
پاییز 1404
صفحه 28-45

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

عضو هیات علمی دانشگاه فرهنگیان خراسان جنوبی ، ایران

چکیده
سماع یکی از لوازم جدایی ناپذیر مجالس صوفیان است که از تلاوت قرآن با صدای نیک آغاز شده و آرام آرام به رقص و پایکوبی و اضافه شدن ادوات موسیقی تحول یافته است . به این سبب همواره از جانب متفکران جامعه به ویژه علمای دین و فقها ،مورد بحث و انتقاد بوده است.
علی رغم این انتقادات تند و حتی تحریم صریح سماع از جانب بر خی از بزرگان دین، صوفیه هیچ گاه آن را رها نکرده و در گذر زمان بر انجام و گسترشش اصرار ورزیده اند. سبب این است که اولا آنها اعتقادی به حرمت سماع ندارند و ثانیاً برای سماع نتایجی در نظر می‌گیرند که شنیدن همه ی ملامت ها و مخالفت ها را آسان می‌سازد.
صوفیه معتقدند نامحرمان معترض به سبب نگرش سطحی، عمق سماع را درک نکرده اند وگرنه این لطیفه ی الهی که خارج از اختیار صوفی حادث می‌شود، سالک را با آهنگ نیایش موجودات همراه می‌کند، پیمان خداوند در روز ازل را به یاد می‌آورد، ذکر کثیر الهی است، یأس و نومیدی را از بین می‌برد، شیاطین و آلودگی ها را از انسان دور می‌کند و راهی میان‌بر برای رسیدن به مطلوب است. پس از این ابزار مناسب برای طی طریق و آموزش سالکان باید بهره‌ی مناسب جست.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله English

Challenges and blessings of Sama in the epistemic model of Islamic mysticism and Sufism

نویسنده English

mehdi okhravi
Departement of Persian Language and Literature Education , Farhangian University, P.O.Box14665-889, Tehran, Iran
چکیده English

Sama is one of the inseparable accessories of Sufi gatherings, which started with the recitation of the Qur'an with a good voice and slowly evolved into dancing and foot stomping with the addition of musical instruments. For this reason, it has always been discussed and criticized by thinkers of society, especially religious scholars and jurists.
In spite of these harsh criticisms and even the outright prohibition of Sama by some religious elders, Sufiye never abandoned it and insisted on its implementation and expansion over time. The reason is that, firstly, they do not believe in the sanctity of hearing and secondly, they consider results for it that make it easy to hear all the criticisms and objections.
Sufis believe that opposing religious scholars have not understood the depth of Sama due to their superficial approach, otherwise this divine grace, which happens beyond the Sufi's control, accompanies the seeker with the song of the creatures' prayers . The remembrance of God's covenant with his servants.
is on the first day, it removes hopelessness and despair, keeps demons and pollution away from humans, and is a short way to reach the desired. Therefore, this method should be used as a suitable tool for training disciples.

کلیدواژه‌ها English

  • Sama Sofia''
  • '' divine names''
  • '' music of being''
  • '' sound of Quran
قرآن مجید
پور جوادی، نصرالله (1358)، سلطان طریقت. تهران : انتشارات آگاه .
 حاکمی، اسماعیل (1373)،  سماع در تصوف. تهران : انتشارات دانشگاه تهران.
 حیدرخانی ، حسین (1374)، سماع عارفان . تهران: انتشارات سنایی .
 زرین کوب، عبدالحسین (1369) ، ارزش میراث صوفیه. تهران : انتشارات امیر کبیر .
 زرین کوب، عبدالحسین (1370)، « عامی و عارف در رقص و سماع» . ادبیات و زبان ها. ایران شناسی. ش10 . تابستان
 سراج طوسی ، ابونصر، (1386)،  اللمع فی تصوف. ترجمه: خیاطیان و خرسندی. سمنان: انتشارات دانشگاه سمنان
 سهروردی، شهاب الدین عمر (1364)،  عوارف المعارف. ترجمه: ابومنصور عبدالمؤمن اصفهانی. تهران: انتشارات علمی فرهنگی.
 شریعت زاده، حسین (1379)،  « سخنی در سماع» . مقام موسیقیایی. ش8 . پاییز
 طوسی ، احمدبن محمد (1373)، بوارق الاماع فی الردّ علی من یحرّم السماع بالاجماع. ترجمه: عبدالله شطار قادری.تهران:انشارات سروش
عطار نیشابوری ، فریدالدین (1370)،  تذکرة الاولیاء. تصحیح:  محمد استعلامی. تهران: انتشارات زوار
 غزالی طوسی ، امام محمد (1387)، کیمیای سعادت. به کوشش حسین خدیو جم . تهران : انتشارات علمی و فرهنگی .
 فطوره چی، مینو (1384)، « سماع در اسرار التوحید» . فرهنگ . ش55. پاییز
 قشیری، ابوالقاسم  (1345)، رساله ی قشیریه. تصحیح بدیع الزمان فروزانفر. تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب
 کاشانی ، عزّالدین محمود (1372)،  مصباح الهدایه و مفتاح الکفایه. تصحیح جلال الدین همایی. تهران: نشر هما
 کیانی، محسن (1369)،  تاریخ خانقاه در ایران. تهران: انتشارات کتابخانه طهوری.
 محمدبن منور (1376) ، اسرار التوحید فی مقامات شیخ ابوسعید. تصحیح محمدرضا شفیعی کدکنی. تهران: آگاه.
 مولوی، جلال الدین محمد (1372)، مثنوی معنوی. تصحیح محمد استعلامی. تهران: انتشارات زوار
نوری، محمد اسماعیل (1386)،  موسیقی و غنا از نظر اسلام. قم: انتشارات حوزه ی علمیه ی قم
 هجویری، ابوالحسن علی بن عثمان (1371) ، کشف المحجوب. تصحیح ژوکوفسکی. تهران: انتشارات کتابخانه­ی طهوری
 یثربی، یحیی (1375)، فلسفه ی عرفان . قم: انتشارات حوزه­ی علمیه قم.
  • تاریخ دریافت 25 مهر 1403
  • تاریخ بازنگری 01 اردیبهشت 1404
  • تاریخ پذیرش 10 اردیبهشت 1404