بررسی معانی واژۀ «باز» بر پایۀ محور هم‌نشینی در تاریخ بلعمی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار دانشگاه حکیم سبزواری، سبزوار، ایران

2 دانشجوی دکتری دانشگاه حکیم سبزواری، سبزوار، ایران.

چکیده

چکیده مقاله :
هدف از پژوهش حاضر بررسی و نقش مؤثر پیشوند «باز» در تاریخ بلعمی به عنوان یکی از ذخایر گران‌بهای نثر کهن فارسی دری است تا با توجه به آن، بارهای مختلف معنایی هر واژه درون نظام معنایی و در رابطه با محور هم‌نشینی کلمات بر روی زنجیرۀ گفتار مشخص شود و ابهام معنایی جملات رفع گردد. تنوع به‌کارگیری پیشوند «باز» در تاریخ بلعمی افعالی تازه با معانی جدید به‌وجود آورده‌است. در تاریخ بلعمی، «باز» در حالت اسم یا مصدر، صفت، قید، حرف اضافه و پیشوند فعل مرکب کاربرد دارد. در مقام‌ پیشوندی فعل مرکب به دو صورت نمود پیدا می‌کند؛ یکی با تغییر در معنای اصلی فعل و دیگری بدون تغییر در معنای آن. مهم‌تر آن‌که کاربرد یک فعل پیشوندی یکسان در جملات گوناگون باعث تنوع معنا و کاربردهای مختلف آن گردیده که نشان می‌دهد هدف بلعمی بیان دقیق معنای فعل در متن جمله بوده‌است. در این مقاله با استفاده از روش تحلیل و توصیف داده‌ها به معانی تازه‌ای از پیشوند «باز» در ترکیب با کلمات دست خواهیم یافت.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Study of the word "Baz" based on syntagmatic axis in Bal'ami History

نویسندگان [English]

  • Ibrahim estaji 1
  • reyhaneh Sadeqi 2
1 Assistant Professor of Hakim Sabzevari University, Sabzevar, Iran
2 Ph.D student of Hakim Sabzevari University, Sabzevar, Iran
چکیده [English]

Bal'ami History is one of the most precious old resources of Dari Farsi proses. We are researching about the effective role of prefix "Baz" in this masterpiece of Dari Farsi prose and the most important historical resource to highlight the different meanings of each word in semantic system and in relation to the chain of speech and to eradicate the semantic ambiguity of the sentence. Accurate acquaintance of Farsi poetry and prose needs cognition of grammatical topics in the sentence. Using prefix "Baz" in different ways in the sentences have made new verbs with new meanings. In Bal'ami History the "Baz" is used in the form of name, infinitive, adjective, adverb, preposition and prefix of compound verbs. In the form of prefix of compound verbs "Baz" is in two forms, one is changed the meaning of the verb and the other doesn’t. More important point is that using the same compound verb made by prefix in different sentences resulted variety of meaning and different usages witch shows that Bal'ami's Goal was to say the precise meaning of the verb in the text of the sentence. This shows the superiority and skill of this artist and literary lover.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Bal'ami History
  • Prefix "Baz"
  • syntax
  • Meaning Historical order
ابوالقاسمی، محسن. (1383) دستور تاریخی زبان فارسی، چاپ چهارم، تهران: سمت.
انوری گیوی، حسن. (1380) دستور تاریخی فعل، ج 1، تهران: قطره.
باقری، مهری. (1393)  مقدمات زبانشناسی، چاپ هجدهم، تهران: قطره.
برومند سعید، جواد. (1380) دگرگونی­های آوایی واژگان در زبان فارسی، (دوره­ی دوجلدی)، ج2، چاپ دوم، کرمان: دانشگاه شهید باهنر کرمان.
بلعمی، ابوعلی محمد. (1385) تاریخ بلعمی (تکمله و ترجمه­ی تاریخ طبری)، به تصحیح محمد­تقی بهار و به کوشش محمدپروین گنابادی، چاپ سوم، تهران: زوار.
بهار، محمد تقی.(1349) سبک شناسی (تاریخ تطور نثر فارسی)، دوره­ی3جلدی، چاپ سوم، تهران: امیرکبیر.
حمیدیان، سعید. (1381) «باز هم "باز" سخنی درباره­ی حرف اضافه­ای کهن»، نشر دانش، سال نوزدهم، شماره­ی1، صص53-58.
خالقی مطلق، جلال؛ هرن، پاول.(1393) فرهنگ ریشه­شناسی فارسی ترجمه همراه با گواهی­های فارسی و پهلوی، چاپ اول، اصفهان: مهرافروز.
خانلری، پرویز.(1382) تاریخ زبان فارسی، ویرایش دوم، تهران: فرهنگ نشر نو.
خطیب­رهبر، خلیل.(1367) کتاب حروف اضافه و ربط.،تهران: سعدی.
خطیبی، ابوالفضل. (1381)«چو باز هش آمد شه سرفراز/ باز هم درباره­ی حرف اضافه­ی باز»، نشر دانش، سال نوزدهم، شماره­ی2، صص28-31.
دلفانی، نادیه. (1390) ترکیب و اشتقاق در تاریخ بلعمی،پایان‌نامه­ی کارشناسی ارشد، دانشگاه سیستان و بلوچستان.
دهخدا، علی­اکبر. (1377)  لغتنامه­ی دهخدا، زیر نظر محمد معین و سید­جعفر شهیدی، چاپ دوم، تهران: دانشگاه تهران.
ذوالنور، رحیم. (1380) رفتارشناسی زبان تاریخی، ویرایش دوم، تهران: طهوری.
متینی، جلال، (1355) «باز» یا «با+ز» در بازو، ابازو، بازیشان، بازان، بازین»، جستارهای ادبی، شماره­ی48، سال دوازدهم، صص 607-624.
 معین، محمد. (1353).فرهنگ فارسی ، تهران، انتشارات امیرکبیر.
نجاریان، محمدرضا؛ حیدری، احمد. (1391).«بررسی ویژگی­های فعل در ترجمه­ی تفسیر طبری». فنون ادبی. سال چهارم، شماره­ی 1، (پیاپی6)، بهار و تابستان، صص 113-128
وزیری­زاده، محمد باقر.(1393)تحلیل گروه­های نحوی تاریخ بلعمی، چاپ اول، کرج: جام گل.
یوسفیان گیلوان، سکینه، (1390) بررسی ساخت فعل در تاریخ بلعمی ، پایان‌نامه­ی کارشناسی ارشد، دانشگاه گیلان.