فصلنامه نقد، تحلیل و زیبایی شناسی متون

بررسی وجوه رمانتیک در مخزن‏الاسرار نظامی با توجه به صورخیال

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 مدرس گروه زبان و ادبیات فارسی

2 استاد زبان و ادبیات فارسی، دانشکدة ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران

چکیده
بنابر اعتقاد رمانتیسم‏ ها جنبه‏ هایی از هستی انسان، به ‏ویژه جنبه‏ هایی از زندگی‏ درونی وجود دارد که کاملاً نادیده انگاشته شده ‏است. به‏ همین‏ خاطر، سخنوران مکتب‏ رمانتیسم‏ در پی آفریدن آثار ادبی به یاری احساسات‏ درونی درآمدند . از نظر شاعر رمانتیک، وظیفۀ شعر تنها تأثیرگذاری در مخاطب است، نه رساندن پیام، توضیح و آرایش‏ اندیشه. باتوجه به درون‏ گرایی و تصویری بودن آثار نظامی، به‏ ویژه مخزن‏ الاسرار، وی را می‏ توان شاعر سبک‏ عراقی با مظاهر رمانتیک به حساب‏ آورد. هدف و مسئلۀ اصلی پژوهش حاضر، بررسی وجوه و مختصات برجستۀ مکتب رمانتیسم در مخزن‏الاسرار نظامی است، تا نشان دهیم کدام وجوه مکتب ‏رومانتیسم در مخزن ‏الاسرار جلوۀ بیشتری دارد و زمینۀ بروز این وجوه چیست؟ در این پژوهش با روش تحلیلی - توصیفی، مبتنی بر مطالعۀ کتابخانه‏ ای، به تجزیه و تحلیل مخزن‏الاسرار، براساس وجوه و ابعاد رمانتیک پرداخته شد، ضمن بیان زمینه‏های اندیشۀ رمانتیکی از قبیل؛ طبیعتگرایی، عشق، کشف‏ و شهود و... به بررسی این خصایص با تأکید بر صورخیال همچون تشبیه و استعاره و... در مخزن ‏الاسرار پرداخته ‏شده‏ است. نتیجۀ پژوهش گویای آن است که برخی وجوه‏ رمانتیسم از جمله طبیعت‏ گرایی، عشق، آزادی و... در این اثر نمود دارد. در واقع نظامی با استفاده از عناصر طبیعت و خیال توانسته تصویرهای زنده‏ای را خلق کند. همچنین نظامی برای محو مرزهای میان انسان و طبیعت، اندیشه و شیء و محو مرز زبان و جهان‏ واقعی به مانند رمانتیسم‏ها از استعاره با ظرفیت بالا استفاده‏ کرده‏ است. از این‏رو بسامد استعارۀ‏مکنیه، تشبیه و تشخیص در مخزن‏الاسرار بالا است. این نشان‏ می‏ دهد که مخزن‏الاسرار به مانند مکتب ‏رمانتیسم تصویرگرا و درون‏نگر است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله English

A Study of Romantic Aspects in the"Nezami's Makhzan al –asrar

نویسندگان English

Leila Azarnivar 1
Ramin Moharami 2
1 University of mohaghegh ardabili
2 Professor of persian language and literature, Faculty of Literature and Humanities, university of Mohaghegh Ardabili, Ardabil, Iran
چکیده English

According to romanticism, there are aspects of human existence, especially aspects of inner life, which have been completely ignored. For this reason, the orators of the school of romanticism used inner feelings to create literary works. From the point of view of the romantic poet, the duty of poetry is only to influence the audience, not to convey a message, explain and arrange thoughts. Considering the introspection and pictoriality of Nizami's works, especially the Repository of Secrets, he can be considered an Iraqi style poet with romantic aspects. The main goal and problem of the current research is to investigate the prominent aspects and coordinates of the school of romanticism in the military secret repository, to show which aspects of the romanticism school are more effective in the military secret repository and what is the context of the appearance of these aspects?In this research, with analytical-descriptive method, based on library study, the analysis of Makhzan al-Asrar was analyzed based on romantic aspects and dimensions, while expressing the contexts of romantic thought such as; Naturalism, love, discovery, and intuition, etc., have been investigated in Makhzon Al-Asrar, with an emphasis on images such as similes and metaphors. The result of the research shows that some aspects of romanticism such as naturalism, love, freedom, etc. are reflected in this work. In fact, Nizami has been able to create vivid images by using the elements of nature and imagination. Also, Nizami has used metaphor with high capacity to erase the boundaries between man and nature, thought and object, and to erase the boundary between language and the real world, just like romanticisms. .

کلیدواژه‌ها English

  • Nezami
  • Makhzan al –asrar
  • Romanticism
  • simile
انزابی‏نژاد، رضا،(1384)، پردۀ سحر سحری (گزیدۀ مخزن‏الاسرار)، تهران: جامی.
باوره موریس(1390)، «تخیّل ‏رمانتیک»، ترجمۀ فرحید شیرازیان، ارغنون، شمارۀ دوم
برلین، آیزایا،(1385)، ریشه‏های ‏رمانتیسم، ترجمۀ عبدالله کوثری. تهران: ماهی.
پریستلی،جی. بی(1393)، سیری ‏در ادبیات‏ غرب، ترجمۀ ابراهیم ‏یونسی. تهران: امیرکبیر.
ثروت، منصور(1385)، آشنایی‏ با مکتب‏های ‏ادبی، تهران: سخن.
جعفری، جزی، مسعود(1378)، سیر رومانتیسم‏ در اروپا، تهران: مرکز.
حمیدیان،سعید.(1388)،آرمانشهر زیبایی، چ‏2 تهران: علم‏و دانش.
دومن، پل(1373)، رمانتیسم، ترجمۀ میترا رکنی، ارغنون، سال‏اول.
زرین‏کوب، عبدالحسین(1383)، پیر گنجه‏ در جستجوی ناکجاآباد، چ6، تهران: سخن.
زنجانی، برات، (1377)، صورخیال در خمسۀ نظامی، چ1، تهران: امیرکبیر.
زنجانی، برات، (1378)،احوال آثار و شرح مخزن‏الاسرار نظامی ‏گنجوی، چ5، تهران: دانشگاه ‏تهران.
سیدحسینی،رضا.(1371)، مکتب‏های ‏ادبی.‏ ج1، ویرایش‏ دو. تهران: نگاه.
شمیسا، سیروس(1381)، معانی ‏و بیان، چ 5، تهران: فردوس.
شمیسا، سیروس (1383)،نقد ادبی، چ4، تهران: فردوس.
صفا، ذبیح‏لله (1379)، تاریخ ‏ادبیات‏ ایران ج1، تهران: فردوس.
طوسی، خواجه‏نصیرالدین(1326)، اساس‏الاقتباس، تصیح مدرس‏رضوی، تهران: سخن.
عباسی،علی(1390)، ساختارهای نظام تخیّل از منظر ژیلبر دوران، تهران: علمی ‏فرهنگی.
فتوحی رودمعجنی، محمود(1397)، بلاغت ‏تصویر، چ5، تهران: سخن.
فلاح، غلامعلی. ماهیار، عباس، میرهاشمی، سیدمرتضی. سلیمانی، صدیقه(1388)، تصویر دل در مخزن‏الاسرار نظامی‏گنجوی، مجلۀ دانشکده ‏ادبیات ‏و علوم ‏انسانی،سال17،شمارۀ65.
فورست، لیلیان (1376)، رمانتیسم، ترجمۀ مسعود جعفری‏جزی، چ2، تهران: مرکز.
مدی، ارژنگ.(1371)، عشق در ادب ‏فارسی از آغاز تا قرن ‏ششم، تهران: رشد.
وان‏تیژم، فلیپ(1370)، رمانتیسم‏ در فرانسه، ترجمۀ دکتر غلامعلی‏سیّار، چ1، تهران: بزرگمهر.
محمدپور، محمد‏امین، باباصفری، علی‏اصغر.(1394). بررسی‏ ویژگی‏های‏ محتوایی‏ رمانتیسم‏ در شعر‏ هوشنگ‏ ابتهاج، مطالعات ‏زبانی- بلاغی سال6- شمارۀ 11بهار و تابستان، صص121-142.
موّحد، عبدالحسین.(1367) اشارت‏ها و بشارت‏ها، تهران: امیرکبیر.
ناصری‏تازه‏شهر،ناصر(1384)، تجلّی‏ عرفان ‏و تصوف‏ در مخزن‏الاسرار نظامی،(فصلنامۀ ‏ادبیات ‏فارسی)، شمارۀ 3، صص166-190.
نصراالهی، یدالله. خدادوست‏،کلثوم،(1392). رمانتیسم‏ در شعر منوچهر آتشی، بهارستان‏سخن، (فصلنامۀ علمی‏پژوهشی‏ادبیات‏فارسی)، سال‏نهم‏شماره21بهار، صص23-36.
نظامی‏گنجوی، حکیم ابومحمدالیاس بن یوسف...، (1320)، مخزن‏الاسرار حکیم نظامی‏گنجوی(سخن‏سالار شعرای ‏ایران)، تصحیح و حواشی حسن وحید دستگردی، چ2، تهران: ارمغان.
نظامی‏گنجوی، حکیم ابومحمدالیاس بن یوسف (1386)، خسرو و شیرین‏حکیم نظامی‏ گنجه‏ای، به ‏کوشش سعید حمیدیان، تهران: قطره.
یوسفی، غلامحسین،(1373)، چشمۀ روشن، چ‏5.تهران: علمی.
یوسفی، حسینعلی،(1376)، کعبۀ جان، مشهد: آستان‏قدس‏رضوی.
  • تاریخ دریافت 13 شهریور 1402
  • تاریخ بازنگری 25 مهر 1402
  • تاریخ پذیرش 08 آبان 1402