فصلنامه نقد، تحلیل و زیبایی شناسی متون

آسیب‌شناسی مقوله‌ی ویرایش فنّی در کتاب‌های فارسی و نگارش پایه‌ی اوّل تا ششم ابتدایی

10.22034/caat.2024.453145.1088

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استاد زبان و ادبیات فارسی، دانشکدة ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران

2 دانش آموختة دکتری گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکدة ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران.

چکیده
کتاب‌های فارسی و نگارش دوره‌ی ابتدایی، به قصد آموزش زبان و ادبیات رسمی کشور تدوین شده‌اند؛ این کتاب‌ها به سبب آموزش همزمان علم و زبان، باید از جنبه‌ی ویرایش فنی و نگارشی آسیب‌شناسی شوند. این پژوهش با هدف تبیین مشکلات و کاستی‌های حوزه‌ی ویرایش و نیز لزوم کاربرد و ناهمگونی‌های این نشانه‌ها در کتاب‌های فارسی و نگارش پایه‌های اول تا ششم، به بررسی توصیفی- تحلیلی آن پرداخته است. نتایج حاصل از این پژوهش نشان می‌دهد که کتاب‌های فارسی و نگارش پایه‌ی ابتدایی از سه لحاظ: لزوم کاربرد نشانه‌های سجاوندی، کاربرد نادرست نشانه‌های سجاوندی و ناهمگونی در کاربرد نشانه‌های نگارشی در موارد مشابه نیاز به بررسی و بازبینی دارند. با وجود اینکه به کارگیری نشانه‌های سجاوندی برای زبان‌آموزان پایه‌ی ابتدایی سبب سهولت مطالعه‌ و در نتیجه انتقال معنا و مفهوم آن‌ می‌شود؛ در زمینه‌ی ویرایش این منابع درسی، چهارچوب مشخصی رعایت نشده است. در بخش‌های مختلف این کتاب‌ها نشانه‌های سجاوندی، به اشتباه جانشین یکدیگر شده‌اند. رسم‌الخط به کار گرفته شده در کتاب‌های فارسی و نگارش پایه‌ی ابتدایی در بیشتر موارد مبتنی بر سلیقه‌ی مؤلفان است و از دستور خطّ فرهنگستان زبان و ادب فارسی پیروی نمی‌کند. پیوسته و جدانویسی واژه‌ها دارای نظم منطقی نیست و اصل یکسان و هماهنگی در درج تشدید دیده نمی‌شود. علاوه بر اشکالات ویرایشی، بخش بیشتری از این مسائل مربوط به مشکلات تایپی است، از جمله اینکه مبحث فاصله و نیم‌فاصله‌ی بین واژه‌ها و اجزای آن در این کتاب‌ها رعایت نشده است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله English

Pathology of the category of technical editing in Persian books and writing from the first to the sixth grade

نویسندگان English

Ramin Moharami 1
Soraya Karimi 2
1 Professor of persian language and literature, Faculty of Literature and Humanities, university of Mohaghegh Ardabili, Ardabil, Iran
2 Graduated of persian language and literature, Faculty of Literature and Humanities, university of Mohaghegh Ardabili, Ardabil, Iran
چکیده English

Persian books and writing for the elementary school are compiled with the intention of teaching the official language and literature of the country; Due to the simultaneous teaching of science and language, these books should be analyzed from the aspect of technical editing and writing. This research aims to explain the problems and shortcomings of the field of editing, as well as the need for the use and heterogeneity of these signs in Persian books and the writing of the first to sixth grades, and investigates it descriptively and analytically. The results of this research show that Persian books and basic elementary writing need to be reviewed and revised in three aspects: the necessity of using punctuation marks, the incorrect use of punctuation marks, and the heterogeneity in the use of punctuation marks in similar cases. Even though the use of punctuation marks for elementary language learners makes it easier to study and as a result convey its meaning and meaning; in the field of editing these teaching resources, no specific framework has been followed.The script used in Persian books and elementary writing in most cases is based on the authors' taste and does not follow the script of the Persian Language and Literature Academy. Continuous and separate writing of words does not have a logical order, and the same principle and harmony cannot be seen in adding emphasis. In addition to editing problems, most of these problems are related to typographical problems, such as the fact that the space and semi-space between words and their components are not respected in these books.

کلیدواژه‌ها English

  • pathology
  • Persian
  • writing
  • editing
احمدی بیرجندی، احمد (1373)، شیوة نویسندگی و نگارش، قم: دفتر تبلیغات اسلامی حوزه‌ی علمیه قم.
احمدی دهرشید، فاطمه و همکاران (1396)، «بررسی میزان رعایت اصول ساختاری و نگارشی در تدوین کتاب علوم دوم ابتدایی از نظر معلمان زن شهرهای اصفهان و تهران»، سال دوم، شماره 8، صص 30-44.
احمدی گیوی (1373)، ادب و نگارش، چاپ پنجم، تهران: قطره.
احمدی گیوی، حسن و همکاران (1381)، زبان و نگارش فارسی، چاپ هجدهم، تهران: سمت.
اکبری شلدره، فریدون و همکاران (1392)، کتاب معلّم فارسی سوم دبستان، تهران: شرکت افست.
امرایی، آرش (1399)،« نقد و بررسی کتاب سی قصیده ناصر خسرو»، فصلنامه نقد، تحلیل و زیبایی­شناسی متون، سال سوم، شمارة 4، صص 132-109.
جهانشاهی، ایرج (1361)، راهنمای نویسنده و ویراستار، تهران: شورای کتاب کودک.
دستور خطّ فارسی فرهنگستان زبان و ادب فارسی (1389)، چاپ نهم، تهران: فرهنگستان زبان و ادب فارسی.
ذوالفقاری، حسن (1387)، راهنمای ویراستاری و درست‌نویسی، تهران: نشر علم.
سازمان پژوهش و برنامه‌ریزی آموزشی (1402)، فارسی اوّل دبستان، چاپ سیزدهم، تهران: شرکت افست.
سازمان پژوهش و برنامه‌ریزی آموزشی (1402)، فارسی پنجم دبستان، چاپ نهم، تهران: شرکت افست.
سازمان پژوهش و برنامه‌ریزی آموزشی (1402)، فارسی چهارم دبستان، چاپ دهم، تهران: شرکت افست.
سازمان پژوهش و برنامه‌ریزی آموزشی (1402)، فارسی دوم دبستان، چاپ دوازدهم، تهران: شرکت افست.
سازمان پژوهش و برنامه‌ریزی آموزشی (1402)، فارسی سوم دبستان، چاپ یازدهم، تهران: شرکت افست.
سازمان پژوهش و برنامه‌ریزی آموزشی (1402)، فارسی ششم دبستان، چاپ هشتم، تهران: شرکت افست.
سازمان پژوهش و برنامه‌ریزی آموزشی (1402)، نگارش فارسی اوّل دبستان، چاپ سیزدهم، تهران: شرکت افست.
سازمان پژوهش و برنامه‌ریزی آموزشی (1402)، نگارش فارسی پنجم دبستان، چاپ نهم، تهران: شرکت افست.
سازمان پژوهش و برنامه‌ریزی آموزشی (1402)، نگارش فارسی چهارم دبستان، چاپ دهم، تهران: شرکت افست.
سازمان پژوهش و برنامه‌ریزی آموزشی (1402)، نگارش فارسی دوم دبستان، چاپ دوازدهم، تهران: شرکت افست.
سازمان پژوهش و برنامه‌ریزی آموزشی (1402)، نگارش فارسی سوم دبستان، چاپ یازدهم، تهران: شرکت افست.
سازمان پژوهش و برنامه‌ریزی آموزشی (1402)، نگارش فارسی ششم دبستان، چاپ نهم، تهران: شرکت افست.
سمیعی گیلانی، احمد (1383)، نگارش و ویرایش، چاپ پنجم، تهران: سمت.
صفا، فضل‌الله (1374)، آئین نگارش، تهران: اقبال.
صلح‌جو، علی (1387)، نکته‌های ویرایش، چاپ دوم، تهران: مرکز.
طاهری رفیق، محسن (1393)، «بررسی و تحلیل محتوای کتاب‌های فارسی (خوانداری و نوشتاری) پایه‌های دوم و سوم دبستان در سال تحصیلی 93-1392»، پایان‌نامه­ی کارشناسی ارشد، استاد راهنما: عباسعلی وفایی، استاد مشاور: اسماعیل تاجبخش، دانشگاه علامه طباطبایی.
غلامحسین‌زاده، غلامحسین (1380)، راهنمای ویرایش، چاپ دوم، تهران: سمت.
فتوحی، محمود (1393)، آیین نگارش مقاله‌ی پژوهشی، چاپ شانزدهم، تهران: سخن.
قمری، حیدر (1398)، «بررسی صحت علمی کتابهای فارسی دوره‌ی دبستان»، فصلنامه تعلیم و تربیت، شماره 35، صص 91-110.
کلاته، طیبه (1396)، «نقد و تحلیل زبانی و محتوایی فارسی بخوانیم (سه پایه نخست ابتدایی)»، پایان‌نامه­ی کارشناسی­ارشد، استاد راهنما: علی­محمد پشت‌دار، استاد مشاور: مرتضی حاجی مزدرانی، دانشگاه پیام نور مرکز تهران جنوب.
نیکوبخت، ناصر (1393)، مبانی درست‌نویسی زبان فارسی معیار، چاپ چهارم، تهران: چشمه.
هاجری، حسین (1388)، «نکاتی چند درباره ویرایش متون درسی»، سخن سمت، شماره 21، صص 65-76.
هاشمی، سیدحمید (1390)، «بررسی کتاب‌های درسی سال تحصیلی 88- 1387دوره‌ی ابتدایی از نظر میزان هماهنگی در جدایی با اتّصال پایه واژه‌های فعلی و غیرفعلی در واژه­های مرکب»، پژوهش زبان و ادبیات فارسی، شماره 21، صص 1-30.
یاحقی، محمدجعفر و محمدمهدی ناصح (1373)، راهنمای نگارش و ویرایش، چاپ دوازدهم، مشهد: آستان قدس رضوی.
  • تاریخ دریافت 31 فروردین 1403
  • تاریخ بازنگری 13 خرداد 1403
  • تاریخ پذیرش 05 تیر 1403