فصلنامه نقد، تحلیل و زیبایی شناسی متون
فصلنامه نقد، تحلیل و زیبایی شناسی متون

بازشناختِ ماهیّت و عوامل فهم متن از دیدگاه عین‌القضات برپایة رویکرد هرمنوتیکیِ پل ریکور (نمونه‌پژوهی: نامه‌ها)

10.22034/caat.2025.525550.1127
دوره 8، شماره 3
پاییز 1404
صفحه 110-129
فصلنامه نقد، تحلیل و زیبایی شناسی متون

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

ریحانه صادقی 1
عباس محمدیان 2
مهیار علوی مقدم 3
احمد خواجه ایم 4

1 گروه زبان و ادبیات فارسی دانشکده علوم انسانی دانشگاه حکیم سبزواری. سبزوار. ایران

2 دانشیار گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه حکیم سبزواری، سبزوار، ایران.

3 دانشیار گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه حکیم سبزواری، سبزوار، ایران

4 استادیار زبان و ادبیات فارسی دانشگاه حکیم سبزواری، سبزوار، ایران

چکیده
پژوهش حاضر، به واکاوی ماهیّت و عوامل فهم متن از دیدگاه عین‌القضات همدانی و در چارچوب مطالعۀ نامه‌های وی بر پایة رویکرد هرمنوتیکیِ پل ریکور اختصاص دارد. نکته‌سنجی‌های عین‌القضات همدانی در مباحث مربوط به فهم و ادراک متن به‌گونه‌ای است که گاه با نگرش‌های دانشمندان هرمنوتیکی معاصر از جمله پل ریکور همسویی‌هایی دارد. عین‌القضات همدانی و پل ریکور، دو اندیشمند سدة شش قمری و دورة معاصر ، به ماهیّت متن، رابطۀ لفظ و معنا و تمایز بین زبان گفتار و نوشتار پرداخته‌اند. البته برپایة دو خاستگاه سنّت و نوگرایی و در دو ساحت عرفان و حکمت ششم هجری و دیگری در عرصۀ هرمنوتیک معاصر. از منظر عین‌القضات، گفت‌و‌شنودهای حضوری نسبت به نوشتار تقدّم و ارجحیّت دارد؛ ریکور نیز بر تقدّم گفتگوی حضوری تأکید می‌ورزد. داده‌های این پژوهش که در گردآوری اطلاعات، روش کتابخانه‌ای، تحلیل داده‌ها و روش استدلالی و استقرایی است، نشان می‌دهد که عین‌القضات همدانی، در نامه‌ها با هدف برانگیختن و ترغیب مخاطب به فهم متون معرفتی و توحیدی و سلوک در مسیر کسب رضای پروردگار، در تلاش است تا با تبیین جنبه‌های نظری در باب کیفیّت فهم متن، او را با دریافت‌های اصولی متن آشنا کند که دریافت‌های پل ریکور در ساحتِ جدید هرمنوتیکی، این اندیشه ها را تأیید می‌کند

کلیدواژه‌ها

ماهیّت متن
عوامل فهم متن
عین القضات همدانی
نامه‌ها
پل ریکور
موضوعات

عنوان مقاله English

The Nature and Features of Text Comprehension in Ain al-Qadat 's View based on a comparative approach to Based on Paul Ricoeur's Hermeneutic Approach (Research Sample: Letters)

نویسندگان English

reihane sadeghi 1
Abbas mohammadian 2
Mehyar Alavi moghadam 3
Ahmad khajeim 4
1 Department of Persian Language and Literature, Faculty of Humanities, Hakim Sabzevari University. Sabzevar. Iran
2 Associate Professor of Persian Language and Literature, Hakim Sabzevari University, Sabzevar, Iran.
3 Associate Professor of Persian Language and Literature, Hakim Sabzevari University, Sabzevar, Iran.
4 Assistant Professor of Persian Language and Literature, Hakim Sabzevari University, Sabzevar, Iran.
چکیده English

The current research is dedicated to the analysis of the nature of text and features of text comprehension from the perspective of Hamadani based on the hermeneutic approach of Ricoeur. Hamdani's precise and valuable comments on understanding and comprehension of texts are sometimes in line with the attitudes of contemporary hermeneutic scholars including Ricoeur. In this regard, issues such as the nature of the text, the relationship between words and meaning as well as the distinction between spoken and written language are the topics of discussion in the present study with respect to the attitudes of two philosophers, one of whom is a scholar in the field of mysticism and wisdom of the 6th century, and the other a theorist in the field of contemporary hermeneutics. From the point of view of Ain al-Qadat, face-to-face interaction is preferable to writing. Ricoeur emphasizes on the importance of face-to-face interaction, with the difference that he does not consider it to be primary compared to written language and never accepts the priority of one over the other.The results of the research show that Hamdani, in order to encourage the readers to understand divine teachings and texts that are full of mystical, has paid special attention to theoretical aspects regarding the quality of text comprehension.With the aim of stimulating and persuading the readers to understand monotheistic and epistemological texts and with the aim of gaining God's satisfaction, Hamdani is trying to familiarize them with the basics of text comprehension by explaining the theoretical aspects about the quality of understanding texts which Ricoeur's conceptualizations in the field of New hermeneutics confirms his ideas

کلیدواژه‌ها English

  • Nature of text
  • features of text comprehension
  • Ain-al-Qadat Hamdani
  • Letters
  • Paul Ricoeur
احمدی، بابک. (1388). ساختار و تأویل متن، تهران: مرکز، چاپ یازدهم.
احمدی، بابک. (1395). ساختار و هرمنوتیک، تهران: گام نو، چاپ هفتم.
افلاطون. (1367). دورۀ آثار، ترجمۀ محمد حسن لطفی و رضا کاویانی،  تهران: خوارزمی.
امامی جمعه، سیّدمهدی. (1383)، «عین‌القضات در آیینۀ هرمنوتیک مدرن»، دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی دانشگاه اصفهان، (39) ، 21-34.
پالمر، ریچارد. (1391). علم هرمنوتیک: نظریّۀ تأویل در فلسفه‌های شلایرماخر، دیلتای، هایدگر، گادامر، مترجم: محمّدسعید حنایی کاشانی، تهران: هرمس، چاپ هفتم.
تقوی کوتنایی، علیرضا، سیاوش حق‌جو، فرزاد بالو، علی‌اکبر باقری خلیلی.  (1399). «از قوس هرمنوتیکی ریکور تا نوبت‌های سه‌گانۀ تأویلی در اندیشه و آثار عین القضات همدانی»، ادبیات عرفانی دانشگاه الزّهرا، 12(23)، 9-35.
جوادزادگان، نادر. (1401). «بررسی اغراض و اهداف فکری عین‌القضات همدانی پیرامون تأویل عرفانی»، بهار ادب، 15(71)، 137-153.
حسنی، سیّد حمیدرضا. (1393). عوامل فهم متن در دانش هرمنوتیک و علم اصول استنباط از دیدگاه پل ریکور و محقّق اصفهانی، تهران: هرمس، چاپ دوم.
ریکور، پل. (1392). زندگی در دنیای متن: شش گفت‌وگو، یک بحث، ترجمه: بابک احمدی، تهران: مرکز، چاپ هفتم.
سعادتی، سحر. (1389). بررسی تحلیلی ـ تطبیقی دیدگاه‌های عین‌القضات همدانی دربارۀ «تأویل» و «فهم متن»، پایان‌نامۀ دورۀ کارشناسی ارشد، به راهنمایی مهیار علوی مقدّم، دانشگاه حکیم سبزواری.
علوی مقدّم، مهیار؛ سعادتی، سحر. (1389). «نقد و تحلیل نگرش هرمنوتیکی عین‌القضات همدانی»، فصلنامۀ پژوهش‌های ادبی، 7(27)، 59-76.
علوی مقدّم، مهیار. (1397). مطالعات ادبی هرمنوتیک متن‌شناختی، تهران: سخن، چاپ اوّل.
عین‌القضات همدانی، (1362).  نامه‌های عین‌القضات همدانی، به اهتمام علینقی منزوی و عفیف عسیران، دو جلد، تهران: منوچهری و زوّار، چاپ دوم.
عین‌القضات همدانی. (1399). نامه‌های عین‌القضات همدانی، سه جلد، جلد سوم، به اهتمام علینقی منزوی و عفیف عسیران، تهران: اساطیر، چاپ چهارم.
غفاری، فرخنده. (1386). بررسی آراء و اندیشه‌های عین‌القضات، پایان‌نامۀ کارشناسی ارشد، به راهنمایی سید محمّد راستگو، دانشگاه آزاد کاشان.
فوردی، فرانک. (1399). قدرت خواندن ازسقراط تا توییتر، ترجمه: محمّد معماریان، تهران: ترجمان علوم انسانی، نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور، چاپ سوم.
مشکینی، علی. (1394). اصطلاحات علم اصول، ترجمه: علیرضا شاه‌فضل،  قم، بوستان کتاب، چاپ اول.
میرباقری‌فرد، سیدعلی اصغر؛ نیازی، شهرزاد. (1389). بررسی و تحلیل زبان عرفانی در آثار عین‌القضات همدانی، پژوهش‌های فلسفی، کلامی دانشگاه قم، 12 (45)، 267-286.
میرزایی، نرجس‌خاتون. (1394). بررسی شیوۀ به‌کارگیری آیات در تمهیدات عین‌القضات همدانی، پایان‌نامۀ کارشناسی ارشد، به راهنمایی لیلا نوروزپور، دانشگاه گلستان، گرگان.
میرزایی، نرجس‌خاتون؛ نوروزپور، لیلا. (1397). تأویل آیات قرآن در تمهیدات، فصلنامۀ ادبیات عرفانی و اسطوره‌شناسی، 14(53)، 321-354.
مهرفرزی، رقیّه.(1392). کارنامۀ قرآنی عین‌القضات همدانی، پایان‌نامۀ کارشناسی ارشد، دانشگاه خوارزمی، تهران.
نصری، عبدالله. (1390). راز متن: هرمنوتیک، قرائت‌پذیری متن و منطق فهم دین، تهران: سروش، چاپ دوم.
  • تاریخ دریافت 02 خرداد 1404
  • تاریخ بازنگری 01 شهریور 1404
  • تاریخ پذیرش 02 شهریور 1404

صفحه اصلی

ارسال مقاله

داوران

تماس با ما