فصلنامه نقد، تحلیل و زیبایی شناسی متون

تحلیل تیپ شناسی شخصیت عاشق و معشوق در لیلی و مجنون نظامی بر اساس دیدگاه کارن هورنای

10.22034/caat.2025.528714.1133
دوره 9، شماره 2 - شماره پیاپی 31
تابستان 1405
صفحه 108-123

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استاد زبان و ادبیات فارسی دانشگاه محقق اردبیلی

2 دانشجوی دکترای زبان و ادبیات فارسی دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران.

چکیده
ادﺑﯿﺎت ﺑﺎ ﻗﻮای ﻋﺎﻃﻔﯽ و ﻋﺎﻟﻢ دروﻧﯽ اﻧﺴﺎن، ﺳﺮوﮐﺎر دارد و ﻣﻤﮑﻦ اﺳﺖ ﮔﺎﻫﯽ ﺑﻪ رﻓﻊ ﻣﺸﮑﻼت رﻮحی و ﺗﻘﻮﯾﺖ اﻋﺘﺪال رواﻧﯽ اﻓﺮاد ﮐﻤﮏ ﮐﻨﺪ، ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ ﺑﺎ ﺗﺤﻠﯿﻞ ﺻﺤﯿﺢ اﺛﺮ ادﺑﯽ ﻣﯽ‌ﺗﻮان ﺑﻪ وﺟﻮد و ﻣﺎﻫﯿﺖ ﻧﻮﯾﺴﻨﺪه ﭘﯽ ﺑﺮد. این مقاله به بررسی تحلیل تیپ شناسی شخصیت عاشق و مجنون در لیلی و مجنون نظامی بر اساس نظریه کارن هورنای می پردازد. هورنای به‌عنوان متخصص تجدیدنظرطلب روان‌کاوی فرویدی؛ مفاهیم نظریه فروید را یا تکمیل کرده یا در آن‌ها تجدیدنظر کرده است. دیدگاه هورنای درباره شخصیت، مانند سایر نظریه‌پردازان شخصیت، انعکاسی از تجربیات شخصی اوست. از دیدگاه وی روش‌ها و ترفندهایی که شخص برای در امان ماندن به آن‌ها توسل می‌جوید، منجر به ایجاد سه تیپ شخصیتی؛ مهرطلب، برتری‌طلب و عزلت گزین می‌شود . روش تحقیق به صورت توصیفی – تحلیلی است. نتایج تحقیق حاکی از آن است که جامعه لیلی و مجنون، بسته، پر از خفقان و حقارت است و وصول حق و تحقق امیال و آرزوها جز به زور بازو و برق شمشیر نیست. لیلی و مجنون در چنین جامعه‌ای ناگزیر از گزینش راهبرد مهرطلبی‌اند. لیلی در این جامعه که هیچ حق و حقوقی برای زن قائل نیست و جان وی بهایی ندارد چاره را در آن می‌بیند که سر به زیر اندازد، دم نزند و به سرنوشتی که دیگران برای او رقم می‌زنند گردن نهد و در آخر مظلومانه و ناکام رخت به جهان دیگر کشد و امید آن داشته باشد تا شاید در جهان باقی به کام خود برسد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله English

Analysis of the Lover and Beloved Personality Typology in Layli and Majnun by Nezami Based on Karen Horney's Perspective

نویسندگان English

khodabakhsh asadollahi 1
sahar najafi par 2
1 Professor of Persian Language and Literature at Mohaghegh Ardabili University
2 PhD student in Persian Language and Literature, University of Mohaghegh Ardabili, Ardabil, Iran.
چکیده English

Literature interacts with the emotional forces and inner world of humans, and it may sometimes help alleviate psychological issues and strengthen the emotional balance of individuals. Therefore, by properly analyzing a literary work, one can trace the existence and essence of the author. This article examines the character typology of the lover and beloved in Nezami's Leyli and Majnun based on Karen Horney's theory. Horney, as a reformist psychoanalyst of Freudian theory, has either completed or revised Freud's concepts. Her perspective on personality, like that of other personality theorists, reflects her personal experiences. According to her view, the methods and strategies an individual resorts to for self-protection lead to the emergence of three personality types: compliant, aggressive, and withdrawn. The research method is descriptive-analytical. The results indicate that the society depicted in Leyli and Majnun is closed, filled with oppression and humiliation, and the attainment of rights and the realization of desires can only be achieved through force and the sword. In such a society, Leyli and Majnun are inevitably forced to choose a compliant strategy. Leyli, in a society that grants no rights to women and where her life has no value, sees the solution in lowering her head, remaining silent, and submitting to the fate that others have predetermined for her. Ultimately, she exits this world in a plaintive and unsuccessful manner, harboring the hope that perhaps she may find her desires fulfilled in the afterlife.

کلیدواژه‌ها English

  • Psychological Typology
  • Nezami
  • Leyli and Majnun
سیرجانی، سعید (1368). سیمای دو زن (شیرین و لیلی در خمسه نظامی گنجوی)؛ تهران: نشر نو، چ چهارم.
شولتز، دوان و آلن سیدنی (۱۳۸۳). نظریه­های شخصیت، ترجمه یحیی سیدمحمدی، تهران: نشر هما.
صادقی گیوی، مریم (1381). سیمای دو عاشق (لیلی و مجنون از دیدگاه نظامی گنجوی و عبدالرحمان جامی، تهران: سایه .
عبداللهی، علی (1394). «عشق مجنون در آیینه روانکاوی»، پژوهشنامه ادب غنایی دانشگاه سیستان و بلوچستان، دوره 13، شماره 25، صص 78- 61.
کادن، ج، ای (1380). فرهنگ ادبیات و نقد، ترجمه کاظم فیروزمند، تهران: شادگان.
ملک­پور، زهرا (1386)، خورشیدسواران، تهران: آریابان.
نجفی پر,سحر و طیطه,هادی . (1404). تأثیر لیلی و مجنون نظامی بر شقیقه‌ی سرخ لیلی پرویز اسلامپورفصلنامه نقد، تحلیل و زیبایی شناسی متون8(4), 115-133. doi: 10.22034/caat.2025.529959.1139
نظامی گنجوی، الیاس ابن یوسف، (1374)، کلیات حکیم نظامی گنجوی، تصحیح وحید دستگردی، تهران: راد.
نورمحمدی نجف­آبادی، زهرا؛ نیازی، شهرزاد و خراسانی، محبوبه (1401)، «تحلیل سلطه‌شناسی عشق در منظومه لیلی و مجنون نظامی بر اساس دیدگاه جامعه‌شناسی لوکاچ، بوردیو و آدورنو»، جستارنامۀ ادبیات تطبیقی، ش19، صص107-85.
ورنون، نوردبی، کالوین هال، (1369). راهنمای نظریه­های روان­شناسان بزرگ، ترجمه احمد به­پژوه و رمضان دولتی، تهران: رشد.
هورنای، کارن (1398). تضادهای درونی ما، ترجمه محمد جعفر مصفا، تهران: بهجت.
هورنای، کارن (۱۳۶۹). عصبانی­های عصر ما، ترجمه ابراهیم خواجه نوری، تهران: شرق.
هورنای، کارن (۱۳۸6). روانشناسی زنان، سهیل سمیعی، تهران: ققنوس.
هورنای، کارن (1377 الف)، عصبیت و رشد آدمی، ترجمه محمد جعفر مصفا، تهران: بهجت.
هورنای، کارن (1377 ب). تضادهای درونی ما، ترجمه محمد جعفر مصفا، تهران: بهجت.
  • تاریخ دریافت 16 خرداد 1404
  • تاریخ بازنگری 22 تیر 1404
  • تاریخ پذیرش 29 شهریور 1404