فصلنامه نقد، تحلیل و زیبایی شناسی متون

بازتاب آموزه‌های اخلاقِ اجتماعیِ قرآنی در شعر وحشی بافقی

10.22034/caat.2024.474544.1105

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

گروه زبان و ادبیات، دانشگاه علوم انتظامی امین

چکیده
اخلاق همواره در زندگی بشر مهم و مؤثر بوده است. هر دو حوزۀ اخلاق فردی و اجتماعی برای نیل انسان به سعادت و صلاح ضروری است. خداوند متعال در قرآن مجید بارها آموزه‌های اخلاقی و نقش آنها در زندگی را به انسان یادآور شده است. نظر به اهمیت مضامین و دیدگاه‌های اخلاقی و تأکید قرآن بر آموزه‌های تعلیمی و تربیتی، اندیشمندان، ادیبان و هنرمندان مسلمان در آثار خویش، به مضامین و دیدگاه‌های مختلف اخلاقی پرداخته‌اند. در طول تاریخ شعر فارسی نیز همواره شاعران به مفاهیم اخلاقی (فردی و اجتماعی) توجه کرده‌اند. این مقاله با هدف بررسی مضامین اخلاقِ اجتماعیِ قرآنی در شعر وحشی بافقی نوشته شده است. این پژوهش از نظر رویکرد کیفی، و از نظر ماهیت در زمرۀ پژوهش‌های تحلیل محتوا است. داده‌های این مقاله با استفاده از روش تحلیل محتوا و با انجام سه نوع کدگذاری (باز، محوری و انتخابی) احصا گردید. بر اساس یافته‌های تحقیق حاضر، آموزه‌های اخلاقی اجتماعی قرآنی در شعر وحشی بافقی به شکلی برجسته و تأثیرگذار جلوه‌گر شده است. در اشعار وحشی بافقی، تأکید بر احسان، صبر، عدالت، وفای به عهد، هم‌نشینی با نیکان، قناعت، مذمت ریا، ترک تعلق، آزادگی، خاموشی و رازداری، تواضع، پرهیز از حسد، تأمل و عبرت‌گیری و پرهیز از تکبر به عنوان اصول اساسی اخلاق اجتماعی قرآنی مشهود است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله English

Reflecting the teachings of Quranic social ethics in Vahshi Bafghi's poetry

نویسنده English

Yousef Karami Chemeh
Language and Literature Department - University of Police
چکیده English

Morality has always been important and effective in human life. Both areas of individual and social ethics are necessary for a person to achieve happiness and goodness. In the Holy Qur'an, God has repeatedly reminded people of moral teachings and their role in life. Considering the importance of moral themes and viewpoints and the Qur'an's emphasis on educational teachings, Muslim thinkers, writers and artists have addressed various moral themes and viewpoints in their works. Throughout the history of Persian poetry, poets have always paid attention to moral concepts (individual and social). This article is written with the aim of investigating the themes of Quranic social ethics in Bafghi's poem. This research is in the category of content analysis research in terms of qualitative approach and in terms of nature. The data of this article was collected using the content analysis method and three types of coding (open, central and selective). Based on the findings of the present research, the teachings of Quranic social ethics have been prominently and impressively manifested in Vahshi Bafghi's poetry. In Vahshi Bafghi's poems, the emphasis is on benevolence, patience, justice, keeping promises, companionship with good people, contentment, condemning hypocrisy, giving up belonging, freedom, silence and secrecy, humility, avoiding envy, reflection and learning lessons, and avoiding arrogance as the basic principles of Quranic social ethics are evident.

کلیدواژه‌ها English

  • Qur'an
  • ethics
  • social ethics
  • educational literature
  • Vahshi Bafghi
قرآن کریم
نهج‌البلاغه
آذرنوش، آذرتاش (1391)، فرهنگ معاصر عربی ـ فارسی (بر اساس فرهنگ عربی ـ فارسی هانس ور)، ویراست دوم، تهران: نی
اخگری، محمد (1387)، تأملی در باب اخلاق و هنر، آینه خیال، شماره 8، صص 34-36.
بهاروند ایران نیا، زهرا؛ کمالی­نهاد، علی­اکبر؛ و شادی­گو، شهریار (1402)، «نمود آموزش و تربیت قرآنیِ امانتداری در قابوس‌نامه»، فصلنامۀ مطالعات قرآنی، دورۀ چهاردهم، شماره 53، صص 1 ـ 11.
خسروی حسینی، سیدغلامرضا (1375)، ترجمه و تحقیق مفردات الفاظ قرآن، ج 1، تهران: مرتضوی، چاپ دوم.
داد، سیما (1385). فرهنگ اصطلاحات ادبی، تهران: مروارید، چاپ دوم.
دروبینتسکی، الک (1368)، تاریخ علم اخلاق، ترجمۀ فریدون شایان، تهران: پیشرو.
دوفوشه کور، شارل هانری (1377)، اخلاقیات، ترجمۀ محمدعلی امیرمعزی و عبدالمحمد روح‌بخشان، تهران: نشر دانشگاهی.
دهخدا، علی‌اکبر (1373)، لغتنامه، تهران: دانشگاه تهران.
راستگو، محمد (1380)، تجلی قرآن و حدیث در شعر فارسی، تهران: سمت.
زرین‌کوب، عبدالحسین (1369)، نقد ادبی، جلد اول، تهران: امیرکبیر، سوم.
سیپک، ییری (1389)، ادبیات فولکلور ایران، ترجمۀ محمد اخگری، تهران: سروش، سوم.
شفیعی کدکنی، محمدرضا (1384)، موسیقی شعر، تهران: آگه، هشتم.
طغیانی، اسحاق و علی علیزاده (1394)، «دیدگاه‌های اخلاقی و تربیتی در شعر وحشی بافقی»، نشریه علمی ـ پژوهشی پژوهشنامه ادبیات تعلیمی، سال هفتم، شماره بیست و پنجم، صص 1-40.
طوسی، خواجه‌نصیرالدین (1360)، اخلاق ناصری، تصحیح مجتبی مینوی ـ علیرضا حیدری، تهران: خوارزمی.
طوسی، خواجه‌نصیرالدین (1361)، اخلاق محتشمی، تصحیح محمدتقی دانش‌پژوه، تهران: دانشگاه تهران.
فرانکنا، ویلیام. کی (1380)، فلسفه اخلاق، ترجمۀ انشاءالله رحمتی، تهران: حکمت.
فیض کاشانی، محمد بن شاه مرتضی (1417)، المحجه البیضاء، قم: جماعه المدرسین بقم، مؤسسه النشر الاسلامی، چاپ چهارم.
قرشی، سید علی‌اکبر (1378)، قاموس قرآن، ج 1، تهران: دارالکتب الاسلامیه، چاپ هشتم.
مطهری، مرتضی (1375)، فلسفه اخلاق، تهران: صدرا، پانزدهم.
مکارم شیرازی، ناصر (1377)، اخلاق در قرآن، ج ‌1، قم: مدرسه الامام علی بن ابی طالب (ع)،  چاپ اول.
نراقی، ملا احمد (1332)، معراج­السعاده، به­کوشش محمدعلی علمی، تهران: چاپخانه حاج محمد.
وحشی بافقی (1339)، دیوان، ویراسته حسین نخعی، تهران: امیرکبیر.
  • تاریخ دریافت 31 مرداد 1403
  • تاریخ پذیرش 08 مهر 1403