فصلنامه نقد، تحلیل و زیبایی شناسی متون

بررسی شخصیت رستم در داستان رستم و سهراب بر اساس نظریۀ روان‌شناسی مثبت‌گرا

10.22034/caat.2024.468467.1102

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکدة ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران.

2 استاد گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکدة ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران

3 استاد گروه آموزشی روا‌‌ن‌شناسی، دانشکدة علوم تربیتی و روان‌شناسی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران

چکیده
رستم برترین شخصیتِ حماسی در شاهنامه است. با ورود او به شاهنامه این کتاب جلوه‌ای دیگر می‌یابد و با مرگِ او دنیای شاهنامه تا حدود زیادی حیات و سرزندگی خود را از دست می‌دهد. برتری رستم فقط به دلاوری‌های شگفت‌انگیزش نیست، بلکه رفتار و اقوالِ وی از خردمندی، هوشیاری، نرمخویی و پیروزی سرشار است. در این مقاله این بُعد از شخصیت رستم از منظرِ روان‌شناسی مثبت‌گرا بررسی شود. سلیگمن، پدر روان‌شناسی مثبت‌گرا، مؤلفه‌های اصلی شخصیت را به شش قسمت تقسیم کرده ‌است: خرد، شجاعت، عشق، عدالت، میانه‌روی و تعالی. در این جستار شخصیتِ رستم با توجه به مؤلفه‌های مذکور با بهره‌گیری از روشِ تحلیلی– توصیفی و استفاده از منابع کتابخانه‌ای بررسی شده است. در داستان‌های مربوط به رستم در شاهنامه و تنوعِ رفتاری او در موقعیت‌های مختلف شاهد شخصیت‌های یکسان نیستیم و نمی‌توانیم حکم کلی برای آن صادر کنیم. به‌همین علت تنها به بررسی شخصیت وی در داستان رستم و سهراب پرداخته‌ایم. فرضیۀ تحقیق مبتنی بر این اصل بود که پیروزی‌های رستم در نبردهای مختلف تنها ناشی از قدرت جسمانی نیست و باید به لحاظ شخصیتی نیز از توانایی‌های بسیار برخوردار باشد. نتیجۀ پژوهش نشان داد که رستم در تصمیماتی که می‌گیرد همواره خرد و دانایی را در نظر دارد، هرچند گه‌گاه به نابخردی‌هایی نیز برمی‌خوریم که با توجه به جنبۀ بشری او دور از انتظار نیست. به‌علاوه، شجاعت، صداقت، عشق، امید، مسئولیت‌پذیری، فروتنی و دادگستری از مؤلفه‌های اصلی شخصیت اوست. در این داستان برخی از مؤلفه‌ها مانند اشتیاق، انصاف و درکِ زیبایی کمتر دیده می‌شود.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله English

Investigation of Rostam's character in the story of Rostam and Sohrab based on the theory of positive psychology

نویسندگان English

gholamali geraei 1
ramin moharrami 2
Nilofar Mikaeili 3
1 student of of persian language and literature, Faculty of Literature and Humanities, university of Mohaghegh Ardabili, Ardabil, Iran
2 Professor of persian language and literature, Faculty of Literature and Humanities, university of Mohaghegh Ardabili, Ardabil, Iran
3 Professor of Psychology, Faculty of Education and Psychology, university of Mohaghegh Ardabili, Ardabil, Iran
چکیده English

Today, the field of education and research in interdisciplinary studies has expanded significantly, so that in all universities of the world, the priority of research is based on interdisciplinary research. The communication of the experts of the disciplines with each other has sometimes led to the creation of new interdisciplinary areas and the spread of new research areas. Literature and psychology have many common themes to compare and contrast. Positive psychology, which has recently received the attention of psychologists; It mentions the components that have received much attention in our literature. Seligman, the father of positive psychology, has divided the effective components in this field into six parts: wisdom, courage, love, justice, moderation and excellence. The present essay has investigated the most prominent character of the Shahnameh, namely Rostam, in the sad story of Rostam and Sohrab, using analytical-descriptive methods and using library sources. The component of wisdom, which is the first principle of the positivists, is very important to Ferdowsi and Rostam. Courage is also seen as the second principle at the highest level in Rostam's personality. Love and being loved are among the things that have been given a lot of attention. Components such as the understanding of beauty, fairness and equality and citizenship rights are less seen in this tragedy.

کلیدواژه‌ها English

  • personality
  • Rostam
  • positive psychology
  • Rostam's story and Sohrab Shahnameh
اسلامی ندوشن، محمدعلی. (1383). چهار سخنگوی وجدان ایران. فردوسی، مولوی، سعدی، حافظ. تهران: قطره.
اصلانی، فرهاد و پورتقی، معصومه. (1399). بیت­یاب شاهنامه فردوسی. تهران: سخن.
بونی‌ول، ایلونا. (1398). روان‌شناسی مثبت در یک نگاه (علم شادکامی). ترجمۀ حسن پاشا شریفی و سیمین‌دخت رضاخانی. تهران: رشد.
جوینی، عزیزالله. (1392). شاهنامه. جلد3. تهران: دانشگاه تهران.
خالقی مطلق، جلال. (1372). گل رنج‌های کهن. به کوشش علی دهباشی. تهران: مرکز.
خالقی مطلق، جلال. (1398). شاهنامه فردوسی. جلد1. تألیف ابولقاسم فردوسی. تهران: سخن.
خسروی، اشرف. (1396). شاهنامه از دیدگاه روان‌شناسی تحلیلی یونگ. تهران: علمی و فرهنگی.
رضایی دشت ارژنه، محمود. (1392). شکوه خرد در شاهنامۀ فردوسی. سنجش تحلیلی کنش شخصیت‌ها در سنجۀ خرد. تهران: علمی و فرهنگی.
زرین‌کوب، عبدالحسین. (1370). با کاروان حله. تهران: علمی.
زرین‌کوب، عبدالحسین. (1381). نامورنامه. دربارۀ فردوسی و شاهنامه. تهران: سخن.
سلیگمن، مارتین. (1396). خوش‌بینی آموخته شده. ترجمۀ فروزنده داورپناه و میترا محمدی. تهران: رشد.
سلیگمن، مارتین. (1396). کودک خوش‌بین. ترجمۀ فروزنده داور پناه. تهران: رشد.
سلیگمن، مارتین. (1397). شادمانی درونی. ترجمۀ مصطفی تبریزی، رامین کریمی و علی نیلوفری. تهران: دانژه.
سلیگمن، مارتین. (1388). روان‌شناسی مثبت‌نگر در خدمت خوشنودی پایدار. ترجمۀ مصطفی تبریزی و همکاران. تهران: نشر دانژه.
فردریکسون، باربارا. (1397). مثبت‌گرایی. ترجمۀ نسرین پارسا و هامایاک آوادیس یانس. تهران: رشد.
کار، آلان. (1399). روان‌شناسی مثبت علم شادمانی و نیرومندی‌های انسان. ترجمۀ حسن پاشاشریفی و جعفر نجفی زند. تهران: سخن.
کزازی، میرجلال الدین. (1380). مازهای راز. جستارهایی در شاهنامه. تهران: مرکز.
لیمن، آوریل و مک ماهن، گلادیانا. (1392) مثبت اندیشی. ترجمۀ مهدی دوایی و شیرین کوهپایه. تهران: سخن.
لیمن، آوریل و مک ماهن، گلادیانا. (1397). روان‌شناسی مثبت. ترجمۀ فریبا مقدم. تهران: آوند دانش.
مسکوب، شاهرخ. (1389). تن پهلوان و روان خردمند. پژوهش‌هایی تازه در شاهنامه. تهران: طرح نو.
موسوی، سیدکاظم و خسروی، اشرف. (1395). پیوند خرد و اسطوره در شاهنامه. تهران: علمی و فرهنگی.
هفرن، کیت و بونی‌ول، ایلونا. (1395). روان‌شناسی مثبت‌نگر. ترجمۀ محمدتقی تبیک و محسن زندی. قم: دارالحدیث.
  • تاریخ دریافت 15 مرداد 1403
  • تاریخ بازنگری 26 شهریور 1403
  • تاریخ پذیرش 11 آبان 1403