فصلنامه نقد، تحلیل و زیبایی شناسی متون

تأثیر لیلی و مجنون نظامی بر شقیقه‌ی سرخ لیلی پرویز اسلامپور

10.22034/caat.2025.529959.1139

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکترای زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران.

2 دانش‌آموختۀ دکترای ادبیات غنایی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه ارومیه، ارومیه، ایران.

چکیده
بازآفرینی روایت‌های عاشقانۀ کلاسیک در شعر معاصر فارسی، یکی از مهم‌ترین جلوه‌های تعامل سنت و نوگرایی در ادبیات ایران است. منظومه «لیلی و مجنون» نظامی گنجوی به‌عنوان یکی از تأثیرگذارترین آثار عاشقانه ادب فارسی، همواره الهام‌بخش شاعران در دوره‌های گوناگون بوده است. در دوران معاصر، برخی شاعران با رویکردی انتقادی و ساختارشکن، این روایت را از نو خوانده‌اند. پرویز اسلام‌پور، از چهره‌های شاخص شعر نو و جریان شعر دیگر، در شعر بلند «شقیقه سرخ لیلی» با استفاده از زبانی نوآیین و نگاهی اجتماعی و فلسفی، بازخوانی و بازآفرینی متفاوتی از داستان لیلی و مجنون ارائه داده است. هدف این پژوهش، بررسی میزان و شیوه‌های تأثیرپذیری اسلام‌پور از روایت نظامی و تحلیل تفاوت‌های مضمونی میان این دو اثر است. روش تحقیق در این مطالعه توصیفی – تطبیقی است. نتایج پژوهش نشان می‌دهد که اسلام‌پور با بهره‌گیری از بن‌مایه‌های اصلی روایت نظامی، در ساختار و معنای آن دست برده و با رویکردی انتقادی، به بازتعریف نقش لیلی، نقد سنت‌های اجتماعی و برجسته‌سازی رنج زنانه پرداخته است. او با فاصله‌گیری از زبان تغزلی کلاسیک و استفاده از تصاویر نو و گاه تیره، فضایی می‌آفریند که روایت کلاسیک را به چالش می‌کشد و به تفسیری اجتماعی و جنسیتی از عشق دست می‌زند.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله English

The Influence of Nezāmi Ganjavi’s Layli o Majnun on Parviz Eslampour’s Shaqiqah-ye Sorkh-e Layli

نویسندگان English

sahar najafi par 1
hadi tite 2
1 PhD student in Persian Language and Literature, Mohaghegh Ardabili University, Ardabil, Iran.
2 PhD in lyrical literature, faculty of literature and humanities, Urmia University, Urmia, Iran.
چکیده English

The re-creation of classical romantic narratives in contemporary Persian poetry stands as one of the most significant manifestations of the interplay between tradition and modernity in Iranian literature. Nezāmi Ganjavi’s Layli o Majnun, as one of the most influential romantic works in Persian literature, has perpetually inspired poets across various epochs. In the contemporary era, some poets have adopted a critical and deconstructive approach to reinterpret this narrative. Parviz Eslampour, a prominent figure in modern poetry (sheʿr-e now) and the "Other Poetry" (sheʿr-e digar) movement, offers a distinct reimagining of the Layli and Majnun story in his long poem Shaqiqah-ye Sorkh-e Layli, employing innovative language and a socio-philosophical perspective. This study aims to examine the extent and methods of Eslampour’s appropriation of Nezāmi’s narrative and to analyze thematic divergences between the two works. The research employs a descriptive-comparative methodology. Findings indicate that Eslampour, while utilizing the core motifs of Nezāmi’s narrative, intervenes in its structure and meaning through a critical lens—redefining Layli’s role, critiquing social traditions, and foregrounding feminine suffering. By departing from classical lyrical diction and incorporating novel, often somber imagery, he constructs a space that challenges the classical narrative and advances a social-gendered interpretation of love.

کلیدواژه‌ها English

  • Nezāmi Ganjavi
  • Parviz Eslampour
  • Layli o Majnun
  • Shaqiqah-ye Sorkh-e Layli
  • Literary influence
احمد نژاد، کامل (1369)، تحلیل آثار نظامی گنجوی، تهران: علمی و فرهنگی.
اسلامپور، پرویز (1349)، نمک و حرکت ورید، تهران: بی­جا.
ثروت، منصور (1372)، مجموعه مقالات کنگره­ی بین­المللی بزرگداشت نهمین سدۀ تولّد نظامی گنجوی، تبریز، ایران.
دهمرده، حیدرعلی، و خوش جهان، فرهاد (1390)، مقایسه لیلی و مجنون نظامی با لیلی و مجنون روح الامین شهرستانی. نثر پژوهی ادب فارسی (ادب و زبان)، جدید (29 (پیاپی 26)): 85-108.
زرین­کوب، عبدالحسین (1374)، پیر گنجه در جستجوی نا کجا آباد، تهران: سخن.
طیطه، هادی (1400)، جریان­های نو شعر فارسی بعد از شعر حجم رؤیایی، پایان­نامۀ کارشناسی ارشد ادبیات معاصر، تبریز، ایران.
طیطه هادی و مدرسی فاطمه (1404). تحلیل لیلی و مجنون نظامی و هفت‌پیکر بهرام اردبیلی بر اساس نظریۀ بینامتنیت، فنون ادبی، ش3، صص 100-85.
مرادی، محمد. کیخافرزانه، احمدرضا (1399) پژوهشی با عنوان مقایسه تطبیقی لیلی و مجنون نظامی، و مجنون و لیلی امیرخسرو دهلوی، فصلنامه مطالعات ادبیات تطبیقی، مقاله 13، دوره 14، ش53، صص 323-299.
ملک­پور، زهرا (1386)، خورشیدسواران، تهران: آریابان.
نظامی گنجوی، الیاس بن یوسف (1388)، لیلی و مجنون، تصحیح و شرح وحید دستگردی، تهران: زوّار.
 
 
  • تاریخ دریافت 21 خرداد 1404
  • تاریخ بازنگری 04 مرداد 1404
  • تاریخ پذیرش 31 مرداد 1404