فصلنامه نقد، تحلیل و زیبایی شناسی متون

بررسی تأثیر ساختار آوایی و نوشتاری حروف و کلمات در آفرینش تصاویر شعری سعدی شیرازی

10.22034/caat.2025.526532.1131

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

دانشکده ادبیات و علوم انسانی، گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه ارومیه، ارومیه، ایران

چکیده
سعدی شیرازی از جمله شاعران و نویسندگانی است که با بهترین کیفیت از ساختار آوایی و نوشتاری حروف و کلمات در خلق تصاویر شعری بهره گرفته‌است. وی با بهره‌گیری خلاقانه از شکل و آوای حروف الفبای فارسی، مانند «الف» نماد قامت کشیده، «سین» به‌مثابة توصیف و ترسیم دندان‌های‌ معشوق، «قاف» نشانة عزت، «کاف» به‌سان ظرف سرنوشت و «ن»، تصویرگر عارض و خال گونه و همچنین واژگان تصویری چون «سرو»، «باد صبا»، «بهار»، «آفتاب»، «قمر» و... تصاویری بدیع و شگرف ارائه داده‌است. سعدی به‌مددِ تکنیک‌های استعاری و کنایی، تکرار واج‌ها و هماهنگی آوایی، موسیقی کلام را تقویت کرده و تصاویر بصری و عاطفی برجسته‌ای را در ذهن مخاطب نمایش داده‌است. شکل نوشتاری حروف، از ایستادگی «الف» تا خمیدگی «کاف»، با مفاهیم فلسفی و عاشقانه پیوند خورده و به غنای معنایی اشعار وی می‌افزاید. عناصر طبیعی و آسمانی نیز در کنار ساختار آوایی ظریف، معشوق را به نمادی از کمال و زیبایی متعالی بدل می‌کنند که حس تعالی را به مخاطب منتقل می‌کند. تحقیق پیشِ‌رو، با تحلیل نمونه‌هایی از غزلیات، قصاید و بوستان، نبوغ سعدی را در تلفیق فرم، آوا و معنا به‌رخ می‌کشد و نشان می‌دهد که او چگونه با تسلط بر زبان و خط پارسی، تصاویری تأثیرگذار خلق کرده و این‌سنت شعری را به اوج شکوفایی رسانده است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله English

Studying the Effect of the Phonetic and Written Structure of Letters and Words in the Creation of Poetic Images by Saadi Shirazi

نویسندگان English

Roshanak zolfeqari
Rahim Koushesh shabestari
Faculty of Literature and Humanities, Department of Persian Language and Literature, Urmia University, Urmia, Iran
چکیده English

Saadi Shirazi is among the poets and writers who have used the best quality of the phonetic and written structure of letters and words in creating poetic images. By creatively utilizing the shape and sound of the letters of the Persian alphabet, such as "Alef-الف" symbolizing tall stature, "Sin-سین" as a description and depiction of the beloved's teeth, "Qaf-قاف" as a sign of honor and respect, "Kaf-کاف" as a container of fate, and "N-نون" as a depiction of the face and mole, as well as figurative words such as " cypress", "Saba Wind", "Spring", " sunshine", "The moon" and..., he has presented original and wonderful images. Using metaphorical and allegorical techniques, repetition of phonemes, and phonetic harmony, Saadi has enhanced the music of the word and presented prominent visual and emotional images in the mind of the audience. The written form of the letters, from the upright "alef-الف" to the curved "kaf-کاف", is linked to philosophical and romantic concepts, adding to the semantic richness of his poems. Natural and celestial elements, along with the delicate phonetic structure, transform the beloved into a symbol of perfection and transcendent beauty that conveys a sense of transcendence to the audience. The following research, by analyzing examples of Sonnets, odes, and Boustan, reveals Saadi's genius in combining form, sound, and meaning, and shows how, by mastering the Persian language and script, he created impressive images and brought the poetic tradition to its peak.

کلیدواژه‌ها English

  • Saadi
  • generalities
  • phonetic and written structure
  • letters and words
  • poetic images
آقاجعفری، رقیه(1396). بررسی تصاویر بلاغی اعضاء و جوارح انسان در غزلیات سعدی. پایان‌نامة کارشناسی‌ارشد، دانشگاه محقق اردبیلی، تابستان 1396.
انوری، حسن (1373). گزیدة غزلیات سعدی. تهران: قطره.
انوری، حسن (1382). فرهنگ بزرگ سخن. جلد اول. تهران: سخن.
حسام‌پور، سعید و حسنلی، کاووس (1384). زیبایی‌شناسی شعر خیام-پیوند هنری اجزای کلام. پژوهش‌های ادبی، شمارة 7، صص 144-121.
حیدری، غلامرضا (1396). کاربرد ادبی و هنری و تصویری الف در پهنة ادب پارسی با تکیه بر اشعار سبک هندی. سبک‌شناسی نظم و نثر فارسی، سال دهم، شمارة یکم، پیاپی 35، صص 73-57.
حیدری، غلامرضا (1398). مضامین ادبی و بلاغی و صور خیال حرف جیم در ادب پارسی. فنون ادبی، سال یازدهم، شمارة 4، پیاپی 29، صص 34-15.
حیدری، غلامرضا (1400). کارکرد بلاغی و ادبی حروف الفبا در اشعار عرفانی حروفی عمادالدین نسیمی. مطالعات عرفانی، شمارة سی‌و‌چهارم، صص 122-95.
حیدری، غلامرضا (1401). مضامین بلاغی و ادبی حرف الف در اشعار سعدی، حافظ و  شاعران هم‌عصر آن‌ها. مطالعات زبانی و بلاغی، سال 13، شمارة 30، صص 112-93.
دهمرده‌قلعه‌نو، حبیب‌اله (1395). زیبایی‌شناسی مضمون‌آفرینی با حروف الفبا در ادب فارسی. رسالة دکتری زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه سیستان‌و‌بلوچستان، بهمن‌ماه 1395.
دهمرده‌قلعه‌نو، حبیب‌اله (1397). زیبایی‌شناسی کاربرد حروف الفبا و اعداد در آثار عطار. فصلنامة زیبایی‌شناسی ادبی، سال شانزدهم، شمارة 36، صص 86-69.
دهقانی,زهرا . (1399). بررسی تشبیه تفضیل در غزلیات سعدی. فصلنامه نقد، تحلیل و زیبایی شناسی متون3(3), 92-105.
ذوالفقاری، محسن و کمالی‌نهاد، علی‌اکبر (1392). کارکردهای هنری و تصویری حروف در شعر؛ با تأکید بر شعر خاقانی. فنون ادبی، سال پنجم، شمارة 2، پیاپی 9، صص 66-49.
شفیعی‌کدکنی، محمدرضا (1391). موسیقی شعر. چاپ سیزدهم، تهران: آگه.
شمیسا، سیروس (1386). نگاهی تازه به بدیع. ویرایش سوم، تهران: میترا.
علوی‌مقدم، مهیار (1377). نظریه‌های نقد ادبی معاصر. تهران: سمت.
فرشیدورد، خسرو (1363). دربارة ادبیات و نقد ادبی. جلد اول، چاپ یکم، تهران: امیرکبیر.
فروغی، محمد‌علی (1320). کلیات سعدی. تهران: بروخیم.
فروغی، محمد‌علی (1342). غزلیات سعدی. تهران: سپهر.
فروغی، محمد‌علی (1372). بوستان سعدی. تهران: ققنوس.
  • تاریخ دریافت 06 خرداد 1404
  • تاریخ بازنگری 01 مرداد 1404
  • تاریخ پذیرش 09 مرداد 1404